الشيخ محمد علي الگرامي القمي

9

مذهب تشيع، آينده تاريخ بشريت (فارسى)

او نمىشود ، بنا به نقلى گرگ و ميش با هم آب مى خورند . كه البته ظاهراً اين مَثَل است گرچه ممكن است معناى حقيقى آن در بين حيوانات نيز واقع شود ، خلاصه حكومتى كه اصلا تصور آن براى ما خيلى عجيب است . اين تعبير كه دارد ؛ يملأ الأرض قسطا و عدلا من فكر مى كنم از تمام تعبيرات ديگر مهمتر و رواياتش هم از تمام روايات ديگر صحيحتر است و نزديك به تواتر كه « يملأ الارض » يملأ يعنى پر ، پر به حدى است كه نزديك است لبريز شود « بعد ما ملأت ظلما و جورا » از اين بخش روايت معلوم مىشود كه هنوز خيلى طول مىكشد . در كنار قسط و عدل نيز هم آمد خيلى جالب است . قسط با عدل فرق دارد . عدل تعيين بهره و حق مرزى حق است . يعنى در اصل قانون چگونه حكم كنيم . قسط ، نصيب هر فردى در نتيجهء عدالت است . بنابراين معناى يملأ الارض قسطا و عدلا اين مىشود ، بهرهء هر كس را - كه نتيجهء عدل است - مىدهيم . مىتوان گفت كه روايت فوق كه از اصح روايات ما است - نشان دهندهء مرحلهء كمال عالم انسانى است . قاعدهء حركت جوهريه فلسفه و نيز قواعد جامعه شناسى هم اين را اقتضا مى