موعود : اگر ممكن است در مورد بيان فلسفى كه براى اين موضوع بيان شده است قدرى توضيح دهيد آيت الله گرامى : در اين بحث به طريق عقلى و فلسفى بايد گفت كه از نظر مبانى فلسفه ، هم از طريق برهان لمّى فاعلى و هم از طريق برهان لمّى غايى ، اين موضوع ثابت شده كه آنچه در عالم از نعمتها هست و به عبارت ديگر انواع فيوضاتى كه از طرف حضرت حق به خلق مى رسد به وسيلهء وسايطى مى رسد و هم به خاطر آن وسايط مى رسد . ليكن فلاسفه وسايط را عالم عقول گفته اند ولى به حسب اعتقادات ما و نصوص مذهبى ما اين فيوضات به وسيلهء انوار اهل بيت عليهم السلام مى رسد . اين ، هم مفاد براهين مبتنى بر حركت جوهريه است و هم مفاد برهان قاعدهء « الواحد لايصدر عنه الا الواحد » و هم مفاد قاعدهء بديهيهء « سنخيت علت و معلول » . اجمال قضيه اين است كه : حضرت حق كه واحد بسيط من جميع جهات است با عالم كثرات كه از هر نظر متشتّت هستند ، نسبتى ندارد . يعنى بين وحدت بساطتى ، و كثرت و تشتّت همه جانبى ، مناسبتى وجود ندارد در حالى كه بين علت و معلول ، حتما يك سنخيتى هست ، امكان ندارد كه تعلّم مسائل هندسى ، اطلاع پزشكى دهد و يا از كار نانوائى شخص مهندس ساختمان شود . . لذا مىگويند حتما