الشيخ محمد علي الگرامي القمي

21

درسهائى از علوم قرآن (فارسى)

هماهنگ و منظّم است يا نه ؟ چون اگر ما بخواهيم ، از آيات قرآن استفاده كنيم ؛ بايد معتقد باشيم كه تمام آيات قرآن ، با همهء خصوصياتش ، وحى الهى است ، زيرا اگر بگوييم الفاظ قرآن ، همه از جانب خداوند صادر شده و قرآن « محفوظ » است ؛ يعنى غير از الفاظ صادرة از طرف خدا ، لفظ ديگرى در آن وجود ندارد ، در اين صورت ، ممكن است كلمات و الفاظى كه از جانب خدا صادر شده نظم آن را چنان ، به هم زده باشند كه تمام مفاهيم قرآنى ، از ميان رفته باشد . حتى اگر بگوييد : « آيات قرآن و جمل قرآن ، دست نخورده باقى مانده ، كافى نيست ، چون گاهى جا به جايى يك آيه ، معناى مقصود خداوندى را عوض مىكند و باعث تأثير گذارى در ذهن ما مىشود ؛ بطور مثال ، « رسائل » شيخ انصارى را بنگريد اگر بگوييم : الفاظ و جملات رسائل ، همان الفاظ و جملاتى است كه مرحوم شيخ نوشته ، و هيچ تغييرى در كلمات و جملات شيخ ، به هنگام چاپ رخ نداده است ، امّا اين احتمال نيز وجود دارد كه خطها و پاراگرافها جا به جا شده باشند ، همين كه نظم پاراگرافها و سطرها به هم بخورد ، در فهم مطلب و مقصود اصلى شيخ تأثير منفى مىگذارد . حتى اگر ادّعا شود كه آيات دست نخورده باقى مانده ، امّا ترتيب سوره‌ها از نظم اصلى خود خارج شده ، اين هم ممكن است به فهم بعضى از مسائل قرآن خللى وارد سازد . اگر چند مقالهء به هم پيوسته را در كنار هم قرار دهند ، انسان مطلب را همان گونه كه مقصود است مىفهمد ، امّا اگر همين مقالات را به صورت ناپيوسته و بى ارتباط ، در كنار يكديگر قرار دهند در اين صورت ؛ مطلب اصلى فهميده نمىشود . اگر دريافتيم كه سوره‌هاى قرآن منظم و مرتب هستند آن گاه به راحتى مىتوانيم ترتيب آيه‌ها را در ابتدا و انتهاى سوره‌ها نيز مشخص كنيم . سوره‌ها با يكديگر سنخيتى خاص دارند همانند ارتباط و سنخيت آيات با همديگر . از ارتباط سوره‌ها با همديگر و طرز چينش آنها در كنار هم دريافتهايى حاصل مىشود كه در صورت عدم اين گونه چينش ، به دست نمىآيد . طبرسى در مجمع البيان ، دربارهء بسيارى از سوره‌ها مىگويد : « چون اين سوره به اين آيه ختم شد ، سورهء بعدى را با اين آيه