از طرفى ديگر شما تصور مىكنيد حالا در كشورهاى كمونيستى نجات و عدالت برقرار شده است ؟ آيا مردم وضع كنونى را حتماً ايده آل مىدانند ؟ در شوروى به حدى مردم در آرزوى اجازه يك مسافرت به فضاى آزاد دلشان آب مىشود كه اگر كسى مورد غضب قرار گيرد فوراً ديگران او را از محيط كار خود طرد مىكنند كه مبادا موجب شود اجازهء مسافرتشان گرفته شود . و يكى مىگفت من حاضر نيستم فلان شخص اخراجى را به كار بگمارم زيرا نمىخواهم دولت را ناراحت كنم چون تاكنون 12 مرتبه به خارج مسافرت كرده‌ام ، هم احساس آزادى و هم اطلاع از افكار ديگران . « 1 » اشكال عدم رويت وضع ممتاز طبقه جديدى كه پس از انقلاب به وجود آمده به حدى چشمگير است كه امپراطورى تزار را به خاطر مىآورد . حقوق رسمى سران حزبى و روشنفكران وابسته چندان زياد نيست ولى امتيازات به حدى زياد است كه همه را متحير كرده است ، خانمى در يك جلسهء شب نشينى گفته بود . خيلى متاسفيم ! براى چه انقلاب كرديم ؟ اينها هم همچون گذشتگان ! ! كاپيتاليست يا سوسياليست ! ! وقتى امتيازات و استبداد و طبقهء مسلط بدون جهت ، باشد چه فرق مىكند ، تازه اين استبداد خيلى بيشتر است كه نام خلق را دارد و به نام خلق كار مىكند و چه كسى ياراى مقابلهء

--> ( 1 ) - اشپيگل به نقل تماشا ، شماره 276 .