رسيده ، به گونه‌اى بحث از حركت ذاتى و وجودى انسان سخن به ميان آمده است . در روايات وارد شده كه : در قيامت عده‌اى از انسان‌ها به صورت‌هايى محشور مىشوند كه شبيه حيوانات‌اند ؛ مانند ميمون ، خوك و سگ ! از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده كه آن حضرت فرمود : « بعضى از افراد به قيافه‌هايى محشور مىشوند كه ميمون و خوك پيش آن‌ها زيباست » ! ! اين نوع روايات اشاره به همين مطلب دارند ، چون قيامت تجلى باطن انسان‌هاست ، و انسانى كه به شكل حيوان محشور مىشود ، از ابتدا به صورت اين حيوانات نبوده است بلكه با حركت تدريجى ( و انجام اعمال گوناگون ) ملكاتش را عوض كرده و آن ملكات ذاتش را تغيير داده ، تا به صورت حيوان درآمده است . و شايد منظور از صورت نه فقط شكل ظاهرى باشد ، بلكه فعليت وجودى و فصل ذاتى باشد كه منشأ تغيير ظاهر هم مىتواند باشد . اين مسأله در روان‌شناسى هم مطرح است . « دوگال » ، روان شناس انگليسى به چيزى به عنوان « سوابق ثابت بشرى » معتقد بود . اين عقيده شخصى وى بود و معلوم نيست كه او ، همه روحيه‌هاى بشر را به اين معنا ثابت بداند . ولى آقاى « واتسن » انگليسى كه رئيس مكتب رفتارگرايى است ، به اين مطلب تصريح كرده ، مىگفت : نوزاد را به من بدهيد ! او را دزد يا نابغه مىسازم و به جامعه تحويل مىدهم . يعنى ملكات و ذات او را عوض مىكنم و مثلًا جانى بالفطره‌اش مىسازم . ثابتات روحى بشرى همان ذاتيات لا يتغير مىباشند . اهل معرفت هم افراد را به قيافه‌هاى باطنى آنان مىبينند ! ذات