الشيخ محمد علي الگرامي القمي
23
جنبش ذاتى طبيعت (حركت جوهرى) (فارسى)
اثبات حركت جوهرى در متون دينى از آن جا كه عرفاى مسلمان ، تعبيرات و اصطلاحات عرفانى را از متون دينى ( قرآن و احاديث اسلامى ) اخذ كردهاند ، مسأله تجدد و تبديل امثال هم از آيه شرفه « . . . على ان نبدل امثالكم » گرفته شد . در اين آيه ، از لفظ « امثال » با اضافه به « كم » استفاده شد كه مقصود آن تنها بدن ظاهرى انسان نيست بلكه « نفس » را هم شامل مىشود . چه اين كه نفس گرچه در ذاتش مجرد است ولى در فعل و عمل خود مادى است و تعلق به عالم ماده دارد . در بعضى ديگر از آيات كريمه قرآن سخن از حركت در موجودات طبيعى به ميان آمده ، مانند « وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَاب » « 1 » : كوهها را مىبينى ، و آنها را ساكن و جامد مىپندارى در حالى كه مانند ابر در حركتند . . . حركت در ذات جبال بيان شده نه فقط عوارض آن در زمان و مكان و كم و كيف . پس در ديدگاه قرآن ، هم حركت در عالم طبيعت و هم مسأله تجدد امثال مطرح شده است . و به نظر ما اين دو منافاتى با هم ندارند ، حركت ، منشأ تبدل امثال مىگردد .
--> ( 1 ) - نمل / 88