السيد محمد حسين الطهراني

27

آغاز فلسفه (ط پنجم 1385ش) (فارسى)

به التفاوت همان وجود است كه شما نامش را « نسبت به خالق » گذاشته‌ايد ، و سخن در نامگذارى نيست . و اگر حال ماهيت هيچ تفاوتى پيدا نكند و در عين حال كه هيچ تفاوت در آن به وجود نيامده است ، مفهوم موجود بر آن حمل مىشود و آثارش مترتب مىگردد كه اين يك انقلاب ذاتى خواهد بود كه گفتيم محال است . دليل ديگر اينكه ماهيات عامل كثرت و اختلاف هستند - زيرا كثرت موجودات خارجى با همين حدود و ماهيات مىباشد كه بازگو كنندهء درجات وجودى اشياء هستند - اگر وجود اصيل نباشد هيچ وحدت حقيقى تحقق نمىيابد ، و ميان دو ماهيت هرگز اتحادى پيدا نمىشود ، و در اين صورت هيچ گاه حمل و قضيه صورت نمىپذيرد . زيرا حمل بدون اتحاد وجودى امكان ندارد . و همه مىدانيم كه حمل و قضيه‌سازى ، كار دائمى ماست و بنابراين وجود اصالت دارد ، و ماهيت به وسيله وجود تحقق پيدا مىكند . او اصل است و اين فرع . و به وسيله وجود دو ماهيت و مفهوم مباين يكى مىشوند و فى المثل ميان زيد و قائم اتحاد و حمل برقرار مىشود . دليل ديگر اينكه ماهيت وقتى وجود خارجى دارد آثارش مرتب است و وقتى كه وجود ذهنى دارد هيچ يك از آثار مزبور را ندارد ، اگر وجود اصيل نباشد و ماهيت اصالت داشته باشد و آن هم كه در وجود خارجى و ذهنى هر دو محفوظ است نبايد هيچ فرقى ميان ماهيت خارجى و ماهيت ذهنى باشد با اينكه فرقشان روشن است . آتش خارجى مىسوزاند ، ولى آتش ذهنى كه همان ماهيت ذهنى آتش است سوزندگى ندارد . دليل سوم اينكه ماهيت در مقايسه با نوع تحقق ، از تقدم و تاخر و