الشيخ محمد علي الگرامي القمي

44

نگاهى به بردگى (فارسى)

اصلاح آن انحرافها و نيز تكميل قوانين آنها آمده بود ) نيز همينطور بود ، تنها امتياز آنها اين بود كه غير از جنگ يك راه ديگرى هم داشتند و آن تسليم حكومت مركزى شدن و رعايت شرائطى كه شرائط « ذمّه » ناميده مىشد با حفظ عقائد خودشان . به هر حال اگر جنگ مىشد آنهائى كه دستگير مىشدند كشته نمىشدند ، بلكه با نظر حكومت مركزى و صلاحديد رئيس به عنوان برده تسليم افراد مىشدند و آنها حقّ به كار گماردن آنها را داشتند البته به طور عادلانه نه زورگوئى و دور از انصاف . « 1 » و اين در حقيقت يك نوع ارفاق بود كه مجازات دشمن در حال جنگ را كه محكوم به اعدام است تخفيف داده ، نه يك درجه بلكه بيشتر كه حكم حبس و زندان هم نداشته باشد ، بلكه چيزى شبه محكوميّت كار - البته غير شاقّه - نظير اردوگاه كار اجبارى ، پيدا مىكردند كه هم اكنون معمول است ، ولى كار اين اسراى اسلامى با اين اردوگاهها خيلى تفاوت دارد كه بعدا تذّكر مىدهم .

--> ( 1 ) - منظور از « عادلانه » روش مقابل ظالمانهء برده‌داران رسمى است . به طورى كه خواهيم ديد اين دو روش كاملا باهم متناقض هستند .