الشيخ محمد علي الگرامي القمي

28

نگاهى نو به ملاك حرمت ربا و حيل (فارسى)

در كتاب « علل الشرائع » تأليف مرحوم صدوق رحمه الله نيز اين چنين است كه بسيارى از علل احكام ذكر شده ، لكن علل مزبور آن گونه كه به نظر مىرسد تمام العله نيستند . مثلًا بيان مىكند كه چرا نماز ظهر و عصر را آهسته مىخوانيم و صبح و مغرب و عشا را بلند ؛ در روايتى اين گونه آمده است : در مغرب و عشا و نماز صبح چون هوا تاريك است ، اگر آهسته بخوانيد ، ممكن است ديگران به شما تصادم نموده تنه بزنند ، لذا بلند بخوانيد تا صداى شما را بشنوند ؛ اما در ظهر و عصر كه هوا روشن است ، اين مشكل وجود ندارد . دليل مزبور معلوم مىشود كه صرفاً در حد يك توجيه معمولى است براى اهل سنت چون از نصوص صحيحى برخوردار نبودند و فقه آنان ، به ويژه فقه ابوحنيفه استحسانى و مبتنى بر تعليل‌ها بود ، بر حسب عادت خود گاه به حضور امامان عليهما السلام رسيده و علت احكام را از آنان جويا مىشدند ، آن گونه كه هم اكنون نيز احياناً به فقهاء رجوع و درباره‌ى حكمت برخى از احكام سؤال مىكنند كه : فلسفه‌ى اين حكم چيست ؟ همواره عادت بر اين است كه در پاسخ ، حرف‌هايى گفته مىشود كه بسيارى از آن‌ها فقط جنبه‌ى امتناعى دارد همان‌طور