است . اما اگر گفته شود : اكرم العلماء ، ظاهر واژه‌ى علماء عموميت حكم را مىرساند ولى صراحت ندارد . بنابراين ، جمله‌ى اكرم العلماء همان نقش و كاربرد جمله‌ى اول را با بيانى ديگر ايفا مىكند كه به لحاظ قانون يكسانند ؛ با اين تفاوت كه عبارت نخست « ظاهر » و عبارت دوم « نص » است . فهم علت نيز همين طور است كه شناخت علت در همه‌ى موارد يا توسط نص امكان‌پذير است يا از راه ظاهر . اما نكته‌ى مهم در چگونگى شناخت و استخراج علت ظاهر ، از ميان ادله است ؛ بدين منظور آشنايى با ماهيت و ابعاد ملاك‌ها و علت‌ها امرى ضرورى است . ملاك‌ها و علل در دو بعد علت جعل ( ملاك حكمى ) و علت مجعول ( ملاك علّى ) از يك‌ديگر قابل تمايزند كه به فراخور اهميت بحث ، ناگزير از توضيح در مورد هر يك از آن‌ها خواهيم بود . در متون روايى ، دو نوع تحليل درباره‌ى احكام وجود دارد كه طبق آن مىتوان دو دسته از علت‌ها و ملاك‌ها را از يك‌ديگر باز شناخت : ملاك علّى و ملاك حكمى .