به زمان انعقاد و انشاى قرارداد هستند ؛ نه امور حادث پس از معامله كه ارتباطى به معامله كننده ندارد . ب . مفاد آيه‌ى كريمه‌ى « احل اللّه البيع و حرم الربا » « 1 » نيز به همين بعد از معامله يعنى بعد انشايى آن اشاره دارد ؛ زيرا آن‌چه متعلق حكم حليت و حرمت تكليفى قرار مىگيرد چيزى است كه عمل مكلف است و آن همان انشاء معامله است ، اگر منظور از حليت و حرمت در اين آيه ، معناى وضعى آن باشد يعنى صحت و بطلان ، باز هم آيه كه توبيخ مىكند آن‌هايى را كه ربا را همچون بيع مىدانستند اين توبيخ مربوط به عمل آن‌هاست نه اعتبار عقلائى و شرعى كه مربوط به مكلف نيست . 4 . ملاك حرمت ربا در اين قسمت ابتدا به عنوان مقدمه به تبيين ملاك علّى و حكمى ( 4 - 1 ) مىپردازيم و سپس پاره‌اى روايات در زمينه‌ى ملاك حرمت ربا ( 4 - 2 ) را بررسى نموده و در نهايت به بررسى ملاك‌هايى ديگر اعم از اين‌كه در روايات مذكور شده باشند يا خير ( 4 - 3 ) مىپردازيم .

--> ( 1 ) - بقره / 275 .