نزديكان او مىرسد واجب نيست . بلكه با احتمال عقلايى وقوع ضرر جانى يا عرضى و يا مالى زياد بر مؤمنين ديگر نيز واجب نمىباشد ، بلكه در برخى موارد حرام مىباشد . مسئله 2212 - اگر معروف يا منكر از امورى باشد كه شارع مقدس به آن اهميت زياد مىدهد ، مثل امور مربوط به اصول دين يا مذهب ، و قرآن مجيد ، و عقائد مسلمانان ، يا احكام ضروريه ، و حفظ استقلال مسلمين ، بايد ملاحظه اهميت شود ، و مجرد ضرر ، عذر نمىشود . پس اگر حفظ عقايد اصولى مسلمانان ، يا حفظ احكام ضروريه اسلام بر بذل جان و مال توقّف داشته باشد بذل جان و مال هم واجب است . مسئله 2213 - اگر بدعتى در دين اسلام واقع شود ، اظهار حق و رد باطل واجب است ، بخصوص بر علماى اسلام . و اگر سكوت علماى اعلام موجب هتك مقام علم ، و موجب اسائه ظن ( بدگمانى و سوء ظن ) به علماى اسلام شود ، اظهار حق به هر نحو ممكن ، واجب است اگر چه بدانند تأثير عملى در تغيير بدعت نمىكند . مسئله 2214 - اگر احتمال صحيح بدهند كه سكوت ، موجب مىشود منكرى معروف ، يا معروفى منكر شود ، اظهار حق و اعلام آن بخصوص بر علماى اعلام واجب است و سكوت جايز نيست . مسئله 2215 - اگر سكوت علماى اعلام ، موجب تقويت ظالم شود ، يا موجب تأييد او گردد ، يا موجب جرأت او بر ساير محرمات شود ، اظهار حق و انكار باطل واجب است اگر چه تأثير فعلى نداشته باشد . مگر اين‌كه عذر مهمترى در كار باشد مثل اين‌كه اساس حوزه‌هاى اسلامى در مخاطره هدم كلى به وسيله ظالم قرار گيرد . مسئله 2216 - اگر سكوت علماى اسلام باعث شود كه مردم به آنان بد گمان شوند و آنان را به سازش با دستگاه ظلم ، متهم كنند اظهار حق و انكار باطل واجب است اگر چه بدانند جلوگيرى از محرم نمىشود و اظهار آنان براى رفع ظلم اثرى ندارد . مگر اين‌كه عذر مهمترى باشد و در اين صورت بايد به نوعى عذر را براى مردم روشن كنند . مسئله 2217 - اگر ورود بعضى از علماى اعلام در دستگاه ظلمه ، موجب شود كه از مفسده‌ها و منكراتى جلوگيرى شود تصدى آن امر واجب است مگر آنكه مفسده اهمى در آن باشد ، مثل آنكه تصدى آنان باعث سستى عقايد مردم و يا سلب اعتماد آنان به علماء اسلام گردد ، كه در اين صورت جايز نيست .