الشيخ محمد علي الگرامي القمي
323
رساله توضيح المسائل (1390ش) (فارسى)
مسئله 1893 - هرگاه خانه ، يا ملكى را با پول مخمّس يا پولى كه خمس ندارد ، مثل ارث ، بخرد و غرضش تجارت با آن نباشد بلكه مىخواهد بماند و از درآمدش براى زندگى استفاده كند ترقّى قيمت آن خمس ندارد . و اگر تصادفاً آن را به ملكى ديگر تبديل كند باز خمس ندارد ولى اگر تصادفاً آن را به پولى زيادتر از آنچه خريده بفروشد پول زائد ، از درآمد سال فروش محسوب است كه مىتواند آن را به مصرف مؤونه سال برساند و اگر زياد آمد خمس آن را بدهد . مسئله 1894 - باغ ، يا ملكى كه به انسان ارث رسيده اگربدون قصد تجارت نگه بدارد و در سالهاى بعد تصادفاً آن را تبديل كرده ، يا بفروشد و قيمت آن از زمانى كه به ارث رسيده بيشتر شده باشد ، ترقّى قيمت آن خمس ندارد . مسئله 1895 - اگر درختهاى چوبى چون تبريزى و چنار و مانند اينها را بكارد و خمس نهال را داده باشد سالى كه موقع فروش آنها است اگر چه آنها را نفروشد بايد خمس آنها را پس از مخارج سال بدهد مگر اينكه نگه دارى آنها متعارف باشد و اگر از شاخههاى آن كه معمولًا هر سال مىبرند ( قطع مىكنند ) ، استفادهاى ببرد و به تنهايى يا با منفعتهاى ديگر كسبش از مخارج سال او زياد بيايد در آخر هر سال بايد خمس آن را بدهد . و همينطور ميوه درختهاى ميوه هم هنگام فروش جزء درآمد انسان حساب مىشود . مسئله 1896 - اشجارى را كه انسان قطع مىكند اگر به موقع يا زودتر قطع كند از درآمد سال قطع محسوب است . و آنچه در آن سال به مصرف مؤونه سال برسد خمس ندارد ، و آنچه تا آخر سال اضافه بماند خمس دارد . مسئله 1897 - كسى كه چند رشته كسب دارد مثلًا اجاره ملك مىگيرد ، و تجارت و زراعت هم مىكند ، چنانچه در هر رشتهء كسبى كه دارد سرمايه و دخل و خرج و حساب صندوق جداگانه دارد ، بايد منافع همان رشته را حساب كند و خمس آن را بدهد ، و اگر در آن رشته ضرر كند از رشته ديگر بنابر احتياط مستحب جبران نمىشود هر چند بنابر اقوى جبران مانعى ندارد . و اگر رشتههاى مختلف ، در دخل و خرج و حساب و صندوق ، يكى باشند بايد همه را آخر سال يك جا حساب كند و اگر نفع داشت خمس آن را بدهد ، و ضرر هر رشته با نفع ديگرى جبران مىشود . مسئله 1898 - خرجهايى را كه انسان براى به دست آوردن سود مىكند ، مانند دلّالى و حمّالى جزء مخارج كسب حساب شده كسر مىشود .