احساسى نيز بشود ، بايد كلّيهء امتيازات مادّى از ميان برود و اين چيزى است كه در هيچ يك از مكتبهاى سوسياليستى تاكنون عملى نشده است و امكان هم ندارد زيرا تا تشويقهاى مادّى نباشد اكثرّيت مردم حاضر به توليد بهتر نخواهند بود . آيا افراد حزبى كشورهاى سوسياليستى با افراد ديگر در يك رديف هستند ؟ و به فرض بتوانيم امتيازات مادّى را از ميان برداريم با امتيازات معنوى چه كنيم ؟ احترام فوق العاده‌اى كه فرد حزبى دارد حسادت رقيب او را تحريك نمىكند ؟ و براى رسيدن به موقعيت او ناچار به از دست دادن شخصيّت ذاتى و روحى خود نخواهد شد ؟ نمىخواهم بگويم تنها عامل مبارزه با استثمار تحوّل فكرى افراد به وسيلهء مكتب است ، و يا تنها روش حكومت ، مانع استثمار افراد خواهد شد . زيرا مكتب هر چقدر قوىّ باشد در شرايط فوق العاده و موارد احتياج و ضرورت ، نوعاً نمىتواند مانع كارهاى خلاف قانون شود هر چند مكتب مىتواند افرادى استثنايى پرورش دهد كه در سخت‌ترين شرايط ، حاضر به از كف دادن استقلال خود نشوند ، ولى نوعا اينها نادر هستند .