زيركى و حسن عمل انتخاب كنندگان وكلاء مجلس است ، ملت بايد بيدار باشد كه چه كسى را انتخاب مىكند . « 1 » 3 - موضوعاتى كه درباره‌ى آنها به خصوص ، احكامى از شرع نرسيده مجلس مىتواند يكى از قواعد عامه‌ى فقه را بپذيرد و يا با در نظر داشتن قواعد كلى دينى قانون مخصوص جديدى وضع نمايد . 4 - و بالاخره موضوعاتى كه حتى قاعده‌ى عمومى هم در فقه ندارد و در واقع معنايش اين مىشود كه خداوند به ما حق قانونگذارى آن را داده است مجلس خود مىتواند قانونى كه با مصالح ملت سازگارتر است وضع كند . البته به شرط اينكه با حكم خاص و يا قاعده‌ى كلى شرعى تعارض نداشته باشد . قاعده‌ى عمومى اين مطلب اين است كه : آنچه كه منعى درباره‌اش نشده ، جائز و مباح است . « 2 »

--> ( 1 ) - در آخر اين كتاب بحث مفصلى در اين باره آمده است ( 2 ) - دانشمندان سنى نظر به اينكه در مسائل فقهى مدركى جز قرآن و فرمايشات پيامبر صلى الله عليه و آله و اجماع فقهاء و بعضاً قدرى اعمال خلفاء راشدين ندارند به ناچار برايشان موارد زيادى پيش مىآيد كه هيچگونه دليلى در دست ندارند زيرا در قرآن خيلى كم تفصيلات احكام داده شده است ، و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هم بيشتر عمرش در راه مبارزات اصولى گذشت ، اجماع و اتفاق تمام فقها هم كه در كمتر مسأله‌اى اتفاق مىافتد ، و رفتار خلفاء هم بر فرض تناقض نداشتن با هم ، باز خيلى حل مشكل نمىكند ، اينها براى فقهى كه نمازش - على المعروف - / 6000 مسئله ، و احكام اجتماعىاش سر به ده‌ها هزار مىزند كفايت نمىكند ، به ناچار مجبورند به استحسانهاى عقلى و عادى و به موارد مشابه و به قول سيوطى اشباه و نظاير رجوع كنند . ليكن فقه شيعه علاوه بر قرآن و گفتارهاى پيامبر صلى الله عليه و آله و اجماع فقها يك سلسله رواياتى از فرزندان على عليه السلام ، اهل بيت پيغمبر ، يعنى ائمه عليهم السلام دارند كه مشتمل بر اكثر احكام فقهى مىباشد ، در فقه شيعه موردى پيدا نمىشود كه حكمى خصوصى و يا قاعده‌اى عمومى درباره‌ى آن در دست نباشد . و بنابراين مورد چهارمى كه مؤلف ذكر مىكند بى مورد مىشود . در مورد سوم هم بايد گفت : با وجود قواعد عامه ، وجهى براى وضع قانون جديد نيست . به هر حال بايد گفت همانطور كه پيامبر صلى الله عليه و آله در حديث ثقلين فرموده قرآن و اهل بيت از هم هرگز جدا نمىشوند و امكان ندارد ما قرآن را براى خود كافى فرض كنيم . بايد درباره‌ى « مرجعيت علمى » اهل بيت پيغمبر صلى الله عليه و آله كتابها و مقالات نوشته شود ، نشريه‌ها منتشر شود تا عظمت شيعه و برتريش بر تمام حقوقهاى جهان ثابت شده مردم بى غرض جهان را براى رجوع به اين مجموعه‌ى بزرگ « حقوقى » كه در اثر ضربات ستمگران و استثمارگران هنوز نتوانسته خود را درست نشان دهد دعوت نموده و از اين راه خدمتى بس بزرگ به عالم بشريت بنماييم - انه ولى التوفيق