صنعتكاران ماهر در ساختن آنها به كار نرفته ، و يا ثابت نمود كه براى كوك كردن ساعتهايى كه احتياج به كوك كردن ندارند ، حركت بازوى صاحب آنها لازم نيست ؟ همچنين چگونه مىتوان ادعا كرد كه يك سلول ، با ان همه دقّت و تشكيلات پيچيده ، تصادفا به وجود آمده و حركت دائمى آن نيز تصادفى است . ما مجبوريم عقلا و منطقا قبول كنيم كه يك عقل كلّ و حكمت عاليه ، اين سلول را از مادّهء بىشعور به وجود آورده و آن عقل كلّ و حكمت عاليه همانا خداست . « 1 » اصالت مادّه و تصادفى بودن جهان برخى برآنند كه جهان به صورت تصادفى به وجود آمده و نظم دقيقى در كار نيست . به نظر آنها مادهء نخستين ، از هر گونه شعور و آگاهى درونى و بيرونى تهى بود و در دراز مدّت ، راههاى بىهدف و اشتباه زيادى را پيمود تا آنكه به طور تصادفى ، و نه از روى انتخاب ، در راه صحيح تكاملى قدم نهاد و پس از مدّت طولانى به صورت كنونى در آمد . بنابراين ، نظم كنونى نه بر اساسى دقيق و حساب شده ، بلكه بر مبنايى تصادفى استوار شده است . نقد فلسفى نظريّهء اصالت مادّه اين نظريهء ماترياليستى ، كه به مادّه ضرورتى ذاتى و ازلى مىبخشد ، با

--> ( 1 ) . اثبات وجود خدا ، ص 137 .