زيرا چنين لذتى دايمى است و ملالت آور نيست ؛ بر خلاف لذت بدنى . مثلًا غذا پس از سير شدن و شهوت جنسى بعد از فراغ از آن مطلوبيت ندارد . علم با در نظر داشتن تقسيم چهارم نافع و لذت بخش و زيبا و مطلق است ؛ اما مال چنين نيست و بستگى به استفاده از آن دارد كه انسان را گاهى به سوى نجات مىكشد و گاهى به طرف هلاكت . بدين جهت خداوند متعال در قرآن كريم آن را هم مدح و هم مذمت كرده است . در جايى خير ناميده است ؛ مانند « و انّه لِحُبِ الخيرِ لَشديد » ؛ در جاى ديگرى فرمود : « إنّما أموالكم و أولادُكُم فِتنة » . قسم ششم : اين تقسيمِ شامل تقسيمات قبلى است و در بردارندهء همهء نعمت هاست . 1 . نعمت از جهت مطلوبيت نفسى داشتن و نافع و زيبا بودن ؛ مانند لذايذ آخرت كه اصلًا مقرون به درد و ناراحتى نيست . 2 . مطلوبيت نعمت براى غير آن نيز چند قسم است : الف ) بسيار نزديك به نعمت حقيقى ؛ مانند فضايل اخلاقى . ب ) كمى دور تر ؛ مانند كمالات بدنى . ج ) كمى دور تر و شعاع نفعش بيشتر ؛ مانند ثروت و خويشاوندان . د ) وسايلى كه رابط ميان فضايل نفسى و بدنى است و آن سه چيز است : توفيق ، هدايت و رشد . نعمت فضايل نفسى ؛ مانند ايمان و حسن خلق كه به تعبير ديگر مشتمل بر علم مكاشفه و علم معامله ، عفت و عدالت است . اين نوع با فضايل بدنى مرتبط است كه عبارت است از تندرستى ، قوت بدن و زيبايى يعنى كمال خلقت نه زيبايى به معناى برانگيختن شهوت و طول عمر . اين چهار قسم با چهارقسم ديگر همراه است : مال ، مقام ، نجابت و بزرگى و خويشاوندان و خانواده . به‌طور كلى اين نعمت‌ها نفعى نمىرساند مگر اين كه نعمت‌هاى رابط ميان فضايل بدنى و روحىوجود داشته باشد و آن نيز چهار قسم است : هدايت الهى ، رشد ، تسديد و تأييد . آنچه گذشت خلاصهء بخشى از احياء العلوم بود . بحثى كه غزالى در ماهيت و اقسام نعمت مطرح نموده درست نيست ؛ زيرا نعمت در مقابل بلا و گرفتارى است . خداوند مىفرمايد : « وَما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ » ؛ « 1 » تمام نعمت‌هاى شما از آن خداست . وقتى كه بلا به شما برسد فقط به سوى او مىناليد .

--> ( 1 ) . نحل ( 16 ) آيهء 54 .