عز الدين حسينى زنجانى

18

راه رستگارى (كند و كاوى در باب ايمان و اسلام) (فارسى)

وَ عَدْواً حَتّى إذا أدْرَكَهُ اْلغَرَقُ قالَ آمَنتُ أنَّه لا إِلهَ إِلّا الَّذى آمَنَتْ بِهِ بَنُواْ إسْرائيلَ وَأنَا مِنَ المُسْلِمينَ * آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ المُفْسِدينَ » « 1 » ؛ ما بنىاسرائيل را از دريا گذرانديم . فرعون و سپاهيانش از راه سركشى و تجاوز به تعقيبشان پرداختند تا اين كه آب او را فراگرفت و در حال غرق شدن گفت : ايمان آوردم به اين كه خدايى نيست جز خدايى كه بنىاسرائيل به او ايمان آورده‌اند و من اينك از تسليم شدگانم . [ اى فرعون ! ] آيا هم‌اكنون [ كه خطر را احساس نمودى ] ، ايمان آوردى ؟ و حال آن كه پيش از اين از مفسدان بودى . آنچه از اين آيه برداشت مىشود عبارتند از : الف ) هر چند فرعون هنگام غرق شدن ايمان آورد و گفت : « آمَنْتُ » ، خدا نيز گفتهء او را تصديق فرمود ؛ ولى با اين جواب كه « آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ المُفْسِدينَ » ، سودمند نبودن ايمانش را گوشزد فرمود . ب ) سود بخش نبودن ايمان فرعون به اين دليل است كه وقت مفيد آن سپرى شده بود ؛ زيرا او در شرايطى كه مىتوانست مؤمن باشد مفسد بود ، چنان‌كه خداوند ، خطاب به او فرمود : « آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ المُفْسِدينَ » . از همزهء استفهام انكارىِ كلمهء « اءَلآن » استفاده مىشود كه فرعون پيش از غرق شدن مؤمن نبوده است و گرنه انكار ايمان به هنگام فرارسيدن مرگ ، بىمورد است . بنابراين ، در منطق قرآن ، ايمان به مبدأ و معاد وقتى مفيد است كه در موعد مفيد و ثمربخش آن حاصل شود ، يعنى در شرايطى كه فرد از تمكّن و توانايى برخوردار است ، نه در شرايطى كه انجام عمل از توان او خارج است .

--> ( 1 ) . يونس ( 10 ) آيه‌هاى 90 - 91