عز الدين حسينى زنجانى
87
حكمت فاطمى (تلخيص شرح خطبه حضرت زهرا ع) (فارسى)
محو نموده و نشانهء روز را آشكار ساختيم تا اين كه به تكاپو پرداخته و از فضل الهى برخوردار شويد و نيز شمارهء سالها و حساب براى شما روشن شود . ما هر چيزى را از همديگر جدا و روشن ساختيم . اين قاعدهاى كلى و عقلى است كه در همهء كارها و پديدهها حتى در سخن يك سخنور ، راهى است براى به دست آوردن اين كه آن كار ، و يا پديده از روى اراده و شعور و حكمت ساخته شده است و جز از خصوصيات و شكل و ساختمان آن پديده كه براى هدف خاصى ساخته شده از راه ديگرى كشف نمىشود كه سازندهء آن ، دانا و حكيم است . زيرا به فرض اگر خود سازنده در آن نقطه ظاهر مىشد مىگفت : همهء اينها ساختهء من است . باز براى پى بردن به اين كه اين گوينده شعور دارد و مىخواهد سخنى را به فهماند و هذيان نمىگويد لازم است كه از نظام سخن و تطبيق آن با غرضش به شعور و علم و حكمت آن پىببريم . اين قاعده در خلقت هم هست . اگر به فرض محال صداى خدا را مىشنيديم كه مىفرمود : خالق اين موجودات من هستم ، باز راهى غير از راهى كه گفته شد نيست ، زيرا از راه اين كه اين صدا صاحبى دارد و از نظم كلمات و تطابق با غرض ، كشف مىكنيم كه اين همه آيات عجيب در آسمان و زمين و هستىِ خود انسان با بهترين نظام كه سبب تحير هر بينندهء آگاه مىشود ، بهترين دليل است كه در پشت پردهء اين محسوسات صانع مريد و حكيم و مختارى است . خلاصه اين كه نظم عجيب و همبستگى در آفرينش ، قابل شمارش نيست . هرگوشه را كه مىنگريم جز نظم و انطباق با هدف خاص و جز آثار قصد و اراده ، در مخلوقات ديده نمىشود .