عز الدين حسينى زنجانى

227

حكمت فاطمى (تلخيص شرح خطبه حضرت زهرا ع) (فارسى)

است . مساحت آن بيش از سه ميليون كيلومتر مربع است و اكثر آن را صحراهاى بىحاصل تشكيل مىدهد . حاشيهء باريكى از زمين‌هاى مسكونى ، اطراف آن را فراگرفته و غالباً محصور به درياست و عمدهء خاك آن را ريگزار تشكيل مىدهد . آب دره‌ها از باران‌هايى است كه اغلب در ريگزارها فرو مىرود و پس از مدت كوتاهى ، دوران كم‌آبى فرا مىرسد . صحرانشينان مجبورند در جست‌وجوى آب و چراگاه از نقطه‌اى به نقطهء ديگر در حركت باشند و يكى از عوامل برخورد قبايل همين جست‌وجوى چراگاه است . « 1 » اعراب بدوى تابع حكومتى نبودند و نظم سياسى نداشتند . اساس مليت و جامعهء آنان را قبيله تشكيل مىداد . قوم و قبيله ، واحد مستقلى بود كه بايد در همه چيز به خود متكى باشد ؛ چون اصولًا تمام اقوام و قبايلِ ديگر بيگانه به شمار مىرفتند و از نظر افراد اين قبيله هيچ‌گونه حقوق و احترامى نداشتند . غارت اموال و كشتن افراد و ربودن زنان ، جزء حقوق قانونى آنان بود ؛ مگر اين‌كه پيمانى با قبيله داشته باشند كه آن هم معمولًا ديرى نمىپاييد و يك جسارت كوچك كافى بود كه آن پيمان را درهم شكنند و بهانه براى حملهء مجدد به دست مىآمد . صحرانشينان مىگفتند : خون را ، جز خون نمىشويد . مهم‌ترين حوادث از يك برخورد سادهء دو فرد از دو قبيله شروع مىشد و گاهى مانند جنگ بُسوس چهل سال طول مىكشيد ، تا اين كه تقريباً مرد جنگ‌جويى در دو

--> ( 1 ) . محمد خاتم پيامبران ، ص 31 . .