السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
96
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
بسيارى از فقها بر اين كتاب حاشيه زده و آراى خود را بدان افزودهاند . سبك رساله نگارى شيخ بهايى با تحولات و تغييرات جزئى در برخى سدهها هم اكنون نيز ميان فقها متداول است ؛ به عنوان نمونه ، در فاصلهء زمانى عصر شيخ مرتضى انصارى ( م 1281 ه . ق ) تا عصر ميرزا محمدتقى شيرازى ( م 1338 ه . ق ) و سيد محمدكاظم يزدى ( م 1337 ه . ق ) مسائل و احكام فقهى مورد ابتلا به صورت پرسش و پاسخ ( استفتاء ) و حاشيه نويسى بر رسالههاى پيشين در دسترس مقلدان قرار مىگرفت . از آن زمان به بعد تا كنون بيان احكام فقهى براى مقلدان ، هم به دو شيوهء ياد شده و هم به صورت تأليف رسالهء عمليهء مستقل صورت مىگيرد . از عنوان ياد شده به مناسبت در باب اجتهاد و تقليد سخن گفتهاند . از راههاى دستيابى مقلّدان يك مجتهد به فتواى وى ، رجوع به رسالهء عمليهء او است ، به شرط آنكه به صحّت و درستى آن اطمينان داشته باشند . 2 در صورت تعارض مفاد رسالهء عمليه با آنچه از مجتهد شنيده است ، شنيده مقدم است ؛ ليكن چنانچه مفاد رساله با نقل فتوا از مجتهد توسط ديگرى متعارض باشد ، مفاد رساله در صورت اطمينان به درستى آن ، مقدم است . 3 برخى در فرض نخست گفتهاند : اگر رساله دستنوشتهء مجتهد باشد ، ترجيح آنچه از مجتهد شنيده بر رسالهء وى محل اشكال است . در فرض دوم نيز گفتهاند : اگر رساله به خط مجتهد نباشد ، تعارض از نوع تعارض دو نقل ، و حكم آن سقوط هر دو از اعتبار است . 4 برخى ديگر گفتهاند : در هر دو فرض ، در صورتى كه رساله دستنوشتهء مجتهد باشد با اطمينان به درستى آن ، رساله مقدم است . 5 1 . جمعه / 2 * 2 . العروة الوثقى 1 / 32 - 33 * 3 . 49 * 4 . مستمسك العروة 1 / 96 * 5 . التنقيح ( الإجتهاد و التقليد ) / 400 . رسانه رسانه ابزار اطلاع رسانى . به هر وسيلهاى كه اخبار و اطلاعات