تعارض جرح با تزكيه : با امكان جمع بين بيّنهء جرح و بيّنهء تعديل ( - - ) بيّنه تعديل ) ، بيّنهء جرح مقدّم مىشود ، مگر آنكه بيّنهء تعديل به چيزى شهادت دهد كه بر بيّنهء جرح پوشيده مانده باشد كه در اين صورت بيّنهء تعديل مقدّم مىگردد . اگر جمع بين دو بيّنه ممكن نباشد ، در اينكه كدام يك مقدّم مىشود ، اختلاف است ( - - ) تزكيه ) . از موارد استثنا شده از حرمت غيبت ( - - ) غيبت ) ، جرح شهود نزد قاضى است . « 9 » از جرح به معناى دوم در علم رجال بحث شده است . براى شناخت راويان حديث و ميزان مقبوليّت و وثاقت آنان ، به كتب رجالى رجوع مىشود . نظر ارائه شده در بارهء يك راوى يا مدح او است ، يا ذمّ او ، يا هر دو و يا هيچ كدام . اصطلاح جرح راوى در جايى به كار مىرود كه در كتاب رجالى از او مذمّت شده باشد ( مثلًا آمده باشد : فلان راوى انحراف عقيدتى دارد يا اهل غلُوّ است ) . چنان كه اصطلاح تعديل دربارهء راوىاى به كار مىرود كه از او ستايش شده باشد . در اينكه حقيقت جرح و تعديل شهادت است يا صرف اخبار ، اختلاف است . مشهور قول دوم است . بنابر قول اوّل ، آنچه در جرح كنندهء شاهد ( بيّنه ) معتبر است در جرح كنندهء راوى نيز معتبر خواهد بود ، بر خلاف قول دوم كه جرح يك عادل نيز كفايت مىكند . « 10 » آيا جرح يا تعديل راوى بدون بيان سبب آن پذيرفته است ؟ مسئله محلّ اختلاف است . « 11 » اگر يك رجالى ، راوىاى را تعديل و رجالىاى ديگر او را جرح كرده باشد ، در تقديم جرح بر تعديل يا عكس آن و يا رجوع به مرجّحات و اخذ به قول راجح يا ارجح ، اختلاف است . برخى گفته‌اند : در فرض مطلق بودن مفاد يكى و مقيّد بودن مفاد ديگرى ، ميان آن دو جمع ، و در نتيجه به مقيّد عمل مىشود . برخى ديگر در فرض اطلاق مفاد هر دو ( جرح و تعديل ) قول جارح را مقدّم دانسته‌اند . « 12 »

--> ( 9 ) كتاب المكاسب 1 / 354 . ( 10 ) رجال الخاقانى / 27 ، 31 و 39 . ( 11 ) 52 . ( 12 ) 55 - 57 .