قصاص : گروهى كه به اشتراك فردى را كشته‌اند ، اولياى مقتول مىتوانند همهء آنان را قصاص كنند ؛ ليكن بايد مازاد بر ديهء مقتول را به آنان بازگردانند . بنابر اين ، اگر قاتلان سه نفر باشند ، ولىّ دم مىتواند هر سه نفر را قصاص كند و بكشد ؛ ليكن بر عهدهء او است كه به هر يك از آنان دو سوم ديه را بپردازد . « 11 » حكم ياد شده در قصاص اعضا نيز جارى است . « 12 » ( - - ) جمعيّت ) ( - - ) اجتماع ) . جَمال - - ) زيبايى جمجمه جمجمه : محفظهء استخوانى سر كه مغز را احاطه كرده است . از آن درباب قصاص وديات نام برده‌اند . آسيب زدن به جمجمهء مسلمانى كه منجر به شكستن آن گردد ، موجب ثبوت ديه بر جانى است و ديهء آن ده شتر است كه بنابر قول گروهى در فرض خطا ، دو شتر مادهء يك ساله ( - - ) بنت مخاض ) و دو شتر نر دو ساله ( - - ) ابن لبون ) و سه شتر ماده دو ساله ( - - ) بنت لبون ) و سه ماده شتر سه ساله ( - - ) حِقّه ) و در فرض شبه خطا ، سه حِقّه ، سه بنت لبون و چهار شتر آبستن ( - - ) خَلِفَه ) خواهد بود . از شكستن جمجمه به هاشمه تعبير مىشود « 1 » ( - - ) هاشمه ) . ديهء شكستن جمجمه كه جراحت آن ( - - ) جراحت ) به پردهء مغز رسيده - و از آن به مأمومه يا آمّه ( - - ) آمّه ) تعبير مىكنند - يك سوم ديهء كامل است . « 2 » بنابر قول مشهور ، در هاشمه و مأمومه ، در صورت عمدى بودن جنايت ، قصاص ثابت نيست ، بلكه تنها ديه ثابت است . « 3 » جَمرات ثلاث - - ) جمره

--> ( 11 ) 42 / 66 . ( 12 ) . 70 - 71 . 1 مفتاح الكرامة 21 / 374 - 375 ؛ رياض المسائل 14 / 313 ؛ مجمع المسائل 3 / 259 . 2 جواهر الكلام 43 / 334 . 3 رياض المسائل 14 / 155 .