برادر ، عمو و دايى را نيز بدانها افزوده‌اند . هرگاه يكى از اين اشخاص - از راه خريد يا راهى ديگر - به ملك انسان درآيد به طور قهرى آزاد مىشود . « 6 » مكروهات برده‌گيرى : تملّك خويشاوندان - جز كسانى كه در موانع بردگى از آنان نام برده شد - جايز است ؛ ليكن كراهت دارد و بنا به گفتهء بعضى تملّك افراد محترم در جامعه ، مانند عالمان ، كهنسالان ، سادات و كسانى - مانند دوست و معلّم - كه حقّى برگردن انسان دارند ، مكروه است . « 7 » راههاى اثبات بردگى : بردگى فرد در موارد معلوم نبودن آن ، از راههاى زير قابل اثبات است : 1 . اقرار : مكلّفى كه حرّيتش مجهول است با اقرار به بردگى محكوم به آن است . « 8 » 2 . بيّنه ( - - ) بيّنه ) . 3 . امارات همچون يد مسلمان : زندگى فرد ، تحت سلطهء مسلمان به‌گونه‌اى كه تصرّفات او نسبت به اين فرد از نوع تصرّفات مالكانه باشد ، دليل بر بردگى او است . « 9 » اقسام برده : برده به لحاظ نوع و مقدار مملوكيت ، داراى اقسامى است : 1 . بردهء قنّ ( خالص ) كه هيچ يك از اسباب آزادى در او فعليت ندارد . 2 . بردهء مبعّض كه جزئى از وى برده است . 3 . بردهء مكاتب ( - - ) مكاتبه ) . 4 . مدبّر ( - - ) تدبير ) . 5 . امّ ولد ( - - ) استيلاد ) . در هريك از اقسام ياد شده - بجز اوّلى - يكى از اسباب آزادى وجود دارد . احكام : برده از نظر حقوقى هويّتى دوگانه دارد ؛ زيرا از يك سو به عنوان كالا ، مملوك ديگرى به نام مولا و تابع قانون مالكيت است . در نتيجه ، موضوع ضوابط حقوقى ناشى از مالكيت مانند خريد و فروش ، هبه ، اجاره ، رهن و توارث مىباشد . از سوى ديگر به عنوان انسان - همچون ديگر انسانها - مشمول احكام ، حقوق و تكاليفى است ؛ ليكن به لحاظ وضعيت و ويژگى خاصّ برده ، داراى احكام و مقرّرات ويژه‌اى است كه در سه حوزهء عبادات ، معاملات و احكام تبيين مىشود .

--> ( 6 ) . 24 / 141 و 145 - 147 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 67 ( 7 ) . جواهر الكلام 24 / 145 ( 8 ) . 34 / 90 ( 9 ) . 24 / 153