يازده - متونى كه فقه‌پژوهان با استفاده از درس خارج استاد خويش تهيّه و منتشر كرده‌اند . اين متون ، به « تقريرات » معروف است ، مانند : تقريرات شيخ انصارى در طهارت ، التنقيح فى شرح العروة الوثقى ( تقريرات درسى سيد ابو القاسم خويى با گردآورى على غروى تبريزى ) . دوازده - متونى كه در آن‌ها ، فتاوى مجتهدان به صورت مسأله‌هاى مستقل و براى استفاده مقلّدان نگاشته شده است . اين متون امروزه به توضيح المسائل يا رسالهء عمليّه مشهورند . نخستين كتاب فارسى بدين شيوه ، جامع عباسى شيخ بهايى است . « 19 » 6 . شيوه‌هاى نو با گذر زمان و گسترش نيازهاى بشرى در زمينه‌هاى گوناگون ، بر گستره و ژرفايى علوم ، فرهنگ و معارف جوامع افزوده شده است . روزگارى ، تمامى دانش يك عصر در تمامى عرصه‌ها در مجلّدى فراهم مىآمد ، امّا امروزه هر يك از رشته‌هاى دانش به شاخه‌هايى منشعب شده و مجلّدات بسيارى را به خود اختصاص مىدهد و گاه واژگان و اصطلاحات هر يك از اين شاخه‌ها ، در حدّ كتابى مستقل است . انبوه اطّلاعات از يك سو و لزوم دستيابى آسان و سريع علم‌پژوهان و دوستداران دانش به اطّلاعات مورد نياز از سوى ديگر ، اتّخاذ شيوه‌هاى نو را در ارائهء اطّلاعات ، اجتناب‌ناپذير كرده است . فرهنگ‌نويسى ، معجم‌نگارى ، دائرة المعارف‌نويسى ، انتشار مجله‌هاى تخصصى و تهيّهء نرم‌افزارهاى رايانه‌اى ، از جمله شيوه‌هايىاند كه عالمان و فرهيختگان پر تلاش به دنياى دانش ارزانى داشته‌اند . علوم اسلامى و معارف دينى نيز - كه دريايى بىپايان است و محدّثان و مفسّران و فيلسوفان و عارفان و فقيهان به رغم صيد گوهرهاى گرانمايه و خيرهء كنندهء بىشمار از آن ، معترفند جز در ساحل اين دريا به جستجو نپرداخته و به ژرفاى آن راه نيافته‌اند - از آنچه گفته شد ، مستثنا نيست .

--> ( 19 ) كتاب ادوار علم الفقه و اطواره ، شيخ على كاشف الغطاء ، ص 105 - 112 ، دار الزهراء للطباعة و النشر و التوزيع ، چاپ اول ، بيروت ، 1399 ه . ق . ( مؤلف در اين كتاب ، به بخشى از انواع متون فقهى شيعه اشاره كرده است ) .