سيد روح اللّه موسوى خمينى ( م 1409 ه . ق ) ، شهيد سيد محمد باقر صدر ( م 1400 ه . ق ) ، سيد احمد خوانسارى ( م 1405 ه . ق ) سيد شهاب الدين مرعشى نجفى ( م 1411 ه . ق ) ، سيد محمد رضا گلپايگانى ( م 1414 ه . ق ) و شيخ محمد على اراكى ( م 1415 ه . ق ) از فقيهان برجسته و ممتاز مرحلهء كمال فقه شيعه‌اند . « 15 » بىگمان برجسته‌ترين فقيه معاصر كه شايد بتوان وى را سلسله‌جنبان مرحلهء جديدى از فقه شيعه به شمار آورد ، حضرت امام خمينى قدّس سرّه است . هنر و ويژگى منحصر به فرد امام خمينى افزون بر دارا بودن توان و جامعيت علمى ، آراستگى به اخلاق متعالى و نيل به جايگاه بلند عرفانى كه در برخى از فقيهان پيشين نيز به چشم مىخورد ، طرح جامع نظريهء ولايت فقيه و نيز بنيان نهادن حكومتى بر اساس شريعت اسلام و فقه شيعه است . وى براى نخستين بار ، مبانى كلامى و فقهى ولايت فقيهء جامع الشرايط را به طور كامل مستدل كرد و گسترهء ولايت و سرپرستىاش را افزون بر افتاء ، قضاوت ، سرپرستى امور حسبه و ادارهء برخى شئون مسلمانان كه در سخنان فقيهان پيشين نيز آمده بود ، به زمامدارى و حكومت و سرپرستى همهء شئون جامعهء اسلامى تعميم داد . حضرت امام قدّس سرّه در اين نظريه ، با استفاده از ادلّهء عقلى و نقلى به خوبى تبيين كرد كه كمال انسانى و سعادت دنيا و آخرت در گرو عمل فراگير به كتاب و سنّت و اجراى احكام و قوانين الهى است و عمل و اجرا نيز مستلزم تشكيل حكومت اسلامى است ، تولّى و زمامدارى اين حكومت در زمان غيبت نيز تنها ، براى فقيه جامع الشرايط و توانا براى ادارهء جامعه ثابت است و سرانجام ، بر فقيهان لازم است كه زمينهء برپايى اين حكومت و برخى شرايط تشكيل آن را فراهم نمايند . « 16 » حضرت امام تنها به نظريه‌پردازى در باب حكومت اسلامى بسنده نكرد ، بلكه براى تحقّق آن با طاغوت زمان به مبارزه برخاست و از زندان و تبعيد و شهادت در راه خدا نهراسيد . خداوند متعال نيز چون اخلاص و صداقت او را ديد با امداد و نصرت خويش يارىاش كرد و سخن حقش را در قلب ملّت مسلمان ايران جاى داد . امام با امداد الهى و يارى مؤمنان ، نظام مقدّس جمهورى اسلامى را برپا كرد و با اين كار ، از يك سو راه را

--> ( 15 ) همان ، ش 17 ص ، 173 - 192 ، السنة الخامسة ، 1421 ه . ق . ( 16 ) ر . ك : ولايت فقيه ؛ ولايت فقاهت و عدالت ، آية اللّه جوادى آملى ، ص 277 - 287 ، مركز نشر اسراء ، چاپ اول ، قم 1378 .