مىشود ، و احتياط آن است كه به اندازهء ممكن از محلّش دور شده و احرام ببندد . مسأله 15 - اگر انسان داراى ملك و يا كالايى باشد كه جوابگوى هزينه‌هاى سفر حج است ولى فروش آن به قيمت متعارف و معقول مقدور نيست ؛ در صورتى كه فروشنده از فروش آن بيش از حد متعارف ضرر نمىبيند ، واجب است به كمتر از قيمت معمولى بفروشد . و همچنين اگر هزينه‌هاى سفر حج بالا برود - مانند قيمت بليط هواپيما ، چادر ، هتل و غيره - چنانچه اين افزايش قيمت ، ضررى بيش از حد متعارف ، داشته باشد ، تأخير حجّ تا سال آينده جايز است و گرنه جايز نيست ، و از همين قبيل است اگر طلبى به صورت مدّت‌دار ( كه زمان ادايش نرسيده ) از كسى داشته باشد ، كه اگر بتواند آن را بفروشد هزينهء حج او را كفاف مىدهد ، در صورتى كه ضررى بيش از حدّ متعارف براى فروشنده نداشته باشد ، فروش آن واجب است . مسأله 16 - سوغات و هدايايى كه حاجىها براى نزديكان خويش تهيّه مىكنند جزء استطاعت شمرده نمىشود و ناتوانى از خريد آنها مجوز ترك حج نمىشود ، بلى اگر شخصى با نخريدن هدايا واقعا به عسر و حرج مىافتد ، مانند موارد حرجى ديگر ، حج بر چنين شخصى واجب نيست . مسأله 17 - اگر شخصى - چه مرد و چه زن - مالى به دست آورد كه كفاف هزينهء حجّ از طريق زمينى را مىكند ولى جوابگوى سفر هوايى نيست ، واجب است از راه زمينى حجّ نمايد به شرط اينكه ، موجب