دلالت دارد كه بر تيزهوشان زيرك پوشيده نيست . هشتم - سهروردى شيخ شهاب‌الدين ، ابوحفص عمربن‌محمّد سهروردى احاديث فضيلت تفقه در دين را نقل مىكند ، آن‌گاه مىگويد : خداوند متعال ، فقه را صفت قلب قرار داده و فرموده است : « لهم قلوب لايفقهون لها » « 1 » كه هنگام تفقّه خواهند دانست . چون بدانند عمل خواهند كرد . و چون عمل كنند خواهند شناخت . وقتى كه شناختند هدايت خواهند يافت . چرا كه هر كس فقيه‌تر باشد ، روح و روانش سريع‌تر اجابت خواهد كرد و نسبت به دين‌شناس مطيع‌تر خواهد بود و از نور يقين بهره بيشترى خواهد برد . پس علم و دانش ، بخششى الاهى است براى قلب‌ها . و معرفت اين موهبت الاهى را تشخيص مىدهد . هدايت عبارت است از اين‌كه دل‌ها اين‌ها را وجدان كنند . پس معناى اين جمله كه رسول خدا فرمود : « آن‌چه كه مرا خداوند از هدايت و علم برانگيخت » ، آن است كه حضرت خبر داده است از اين كه دل پيامبر ، هدايت و علم را يافته و وجدان كرده ، پس هدايت‌گر و هدايت‌يافته است . و علم آن حضرت وراثتى است كه از حضرت آدم ابوالبشر صلوات‌اللَّه در اوست و با او در هم آميخته است ، از آن هنگام كه خداوند اسامى اشياء را به او آموخت و او را به علم گرامى داشت ، در آن‌جا كه فرمود : « علّم الانسان ما لم يعلم » « 2 » پس حضرت آدم عليه السلام به خاطر علم و حكمتى كه در وجود او قرار داده شده و تركيب يافته بود ، داراى فهم ، هوشيارى ، معرفت ، مهربانى ، لطف ، محبّت ، كينه ، شادى ، غم ، خشنودى ، رفاه ، خشم و زيركى بود . سپس اقتضاى آن داشت كه همه‌ى اين‌ها را به كار گيرد و براى قلب او بصيرتى قرار داد و به وسيله‌ى نورى كه به او بخشيده شده بود ، به سوى خداوند متعال هدايت يافت . بنابر اين پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم با آن نور موروثى كه بخشش ويژه‌ى او بود ، به سوى

--> ( 1 ) . براى آنان دلهايى است كه به وسيله‌ى آن تفقّه نمىكنند . ( 2 ) . علق ( 96 ) : 5 . به انسان آن‌چه را كه نمىدانست آموخت .