نمازخواندن در طاق امام اكراه داشت و ثورى گفت : و ما اكراه داريم . و عبدالرزّاق از حسن نقل مىكند كه : او نماز خواند و از طاق دورى جست كه در آن نماز بخواند . فايده : طبرانى در « الأوسط » از جابربن‌اسامه روايت كرد كه گفت : رسول‌خدا را با اصحابش در بازار ديدم و گفتم : رسول‌خدا صلى الله عليه و آله و سلم كجا مىرود ؟ گفت : مىخواهد براى قوم تو مسجدى را خطكشى كند . پس آمدم در حالى كه مسجدى برايشان خطكشى كرد . و در غرب قبله‌اش پاره‌تخته‌اى بود كه با آن قبله را برپا داشت . اين به پايان رسيد و سپاس از آنِ خداوند است و برترى و منّت بر آن ، براى اوست . هر كس خداوند او را هدايت كند گمراه كننده‌اى برايش نيست و هر كس گمراه مىشود ، هدايتگرى برايش نيست . و حول و قوّه‌اى جز به خداوند على عظيم نيست . زكريابن‌محمّد محلى شافعى با دست فانى خود بر سخن خود تعليقه نوشت ، خداوند به او لطف كند و والدينش را رحم نمايد . و پايان نگارش آن در شانزدهم رمضان سال نهصد و يازده بود . » اوّلين كسى كه محراب بنا كرد عمربن‌عبدالعزيز بود گفته‌اند : عمربن‌عبدالعزيز نخستين كسى بود كه محراب بنا كرد . سمهودى گويد : « براى يحيى است از عبدالمهيمن‌بن عبّاس از پدرش : عثمان مُرد در حالى در مسجد نه پنجره و نه محراب بود . پس نخستين كسى كه محراب و پنجره احداث كرد ، عمربن‌عبدالعزيز بود . » « 1 » و قارى گفت : « از انس نقل شده كه گفت : پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آب دهان در جنب قبله ديد ، يعنى ديوار مسجد كه بعد از قبله است ، و مراد از آن محرابى نيست كه مردم آن را قبله مىنامند ، چون محراب‌ها بعد از او صلى الله عليه و آله و سلم احداث شدند . از اين رو گروهى از پيشينيان از برگرفتن و نمازخواندن در آن اكراه داشتند . قضاعى گفت : و نخستين

--> ( 1 ) . المرقاة فى شرح المشكاة 1 / 473 .