موجب علم استدلالى مىشود ، به اين تمسّك جسته كه خبر واحد اگر مفيد علم نبود پيروى از آن جايز نيست ؛ چون خداوند متعال از پيروى از ظن چنين نهى فرموده : « و لا تقفُ ما ليس لكَ به علم » « 1 » و پيروى از ظن را چنين مذمّت نموده : « إن يتّبعون الّا الظن » « 2 » « و أن تقولوا على اللَّه ما لا تعلمون » « 3 » و به گونه‌اى كه روشن شد اجماع بر واجب بودن پيروى از خبر واحد منعقد شده است . پس لا محاله مستلزم افاده‌ى علم است . و كسى كه گويد موجب علمى ضرورى مىگردد ، گويد : ما در خويشتن درباره‌ى خبر واحدى كه شرايط صحتش نمايان شده ، مىيابيم كه آگاهى به خبر مىيابيم بدون نياز به استدلال و نظر كه همان به منزله‌ى علم حاصل از متواتر است . و چنين بر آنان اشكال وارد مىشود كه : اگر ضرورى مىبود ، اختلافى در آن راه نمىيافت . پس گفتند كه اين علم به كرامتى از سوى خداوند متعال به دست مىآيد ، پس جايز است كه بعضى به آن اختصاص يابند و اختلاف در آن مانع از ضرورى بودنش نمىباشد مانند علمى كه با تواتر حاصل مىشود كه ضرورى است هرچند در آن اختلاف افتاده باشد . گفته‌اش : خداوند متعال فرمود : « و إذ أخذ اللَّه ميثاق الّذين أوتوا الكتاب » « 4 » ، خداوند متعال خبر داده است كه عهد و پيمان از كسانى كه كتاب به ايشان داده شده است ، گرفته است تا آن را براى مردم تبيين كنند و از آنان مخفى ندارند ، پس اين امر خداوند است به هريك از آنان براى بيان و نهى اوست از پنهان نمودن ، چون آنان فقط به آن‌چه در توان دارند تكليف مىشوند و در وسعشان نيست كه نزد هر يك از انسان‌ها در شرق و غرب براى بيان بروند . پس متعيّن مىشود كه بر هر يك از آنان واجب است آن‌چه از امانت و وفاى به عهد بر عهده‌ى اوست ، ادا كند . زيرا حكم در مورد جمعِ اضافه شده به جماعت ، شامل هر يك از آنان مىگردد و چون پيمان

--> ( 1 ) . اسراء / 36 . ( 2 ) . نجم / 28 . ( 3 ) . اعراف / 33 . ( 4 ) . آل عمران / 187 .