شرح حال عبدالرزّاق 1 . يافعى : در اين سال ( 211 ) حافظ ، ع لّا مه عبدالرزّاق بن همّام يمنى صنعانى حميرى ، صاحب مصنّفات فراوان و همو كه از كرانه‌هاى زمين براى آموختن دانش به سويش مىآمدند ، در هشتاد و شش سالگى ، در گذشت . وى از مَعمَر ، ابن جريج ، اوزاعى و طبقهء آنها روايت كرده است . پيشوايان براى ديدار او به يمن مسافرت مىكردند . درباره‌اش گفته‌اند : مردمان ، پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله آن‌سان كه [ براى اخذ علم ] به سوى عبدالرزّاق كوچيدند ، به سوى هيچ كس كوچ نكردند . برخى از پيشوايان اسلام از وى روايت كرده‌اند ؛ مانند : امام سفيان بن عُيَيْنَه ، امام احمد ، يحيى بن معين ، اسحاق بن راهَوَيْه ، على مدينى و محمود بن غيلان . « 1 » 2 . سمعانى : ابوبكر ، عبدالرزّاق بن همّام صنعانى : دربارهء او گفته شده است : مردمان ، پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله آن‌سان كه [ براى فراگيرى دانش ] به سوى عبدالرزّاق كوچيدند ، به سوى هيچ كس كوچ نكردند . « 2 » 3 . ابن خلّكان : ابوبكر ، عبدالرزّاق بن همّام بن نافع صنعانى ، هم‌پيمان قبيلهء حمير : ابوسعد سمعانى درباره‌اش گفته است : « گفته‌اند : مردمان ، پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله آن‌سان كه [ براى فراگيرى دانش ] به سوى عبدالرزّاق كوچيدند ، به سوى هيچ كس كوچ نكردند . » وى از مَعمَر بن راشد ازدى ، هم‌پيمان بصره‌اى قبيلهء ازد ، اوزاعى ، ابن جريج و ديگران روايت كرده است . پيشوايان آن عصر ، همچون سفيان بن عُيَيْنَه - كه از اساتيد اوست - احمد بن حنبل ، يحيى بن معين و ديگران ، از وى روايت كرده‌اند . ولادت او در سال 126 و درگذشتش در ماه شوّال سال 211 در يمن بوده است . خدايش رحمت كناد . « 3 »

--> ( 1 ) . مرآت الجنان ، حوادث سال 211 . ( 2 ) . الانساب : « الصنعانيّ » . ( 3 ) . وفيات الاعيان 3 / 216 .