و همين حديث را « ترمذى » « 1 » با الفاظى ديگر روايت كرده است : « آسمان بر كسى سايه نيفكنده و زمين احدى را در بر نگرفته است كه از ابوذرّ ، شبيه عيسى بن مريم ، راستگوتر باشد . » ( مقصود ، شباهت در زهد است ) ردّ استدلال - 3 برابرى با « افضل » در يك ويژگى ، موجب « افضليّت » فرد برابر نيست ؛ زيرا فرد « افضل » ويژگيهاى ديگرى نيز دارد كه به‌سبب آنها « افضل » شده است . همچنين - همان گونه كه بارها گفته آمد - « افضليّت » موجب زعامت كبرا ( امامت ) نيست . ردّ استدلال - 4 بىگمان ، آن گاه از اين حديث برترى امير از خلفاى سه‌گانه ، اثبات مىشود كه آن خلفا در ويژگيهاى مذكور يا مانند آنها ، با پيامبران ياد شده مساوى نباشند ؛ و بدون اين ، برترى مورد ادّعا اثبات نمىشود . و اگر احاديثى را كه در بر دارندهء تشبيه شيخين ( ابوبكر و عمر ) به پيامبران‌اند ، جستجو كنيم ، به حدّى خواهند رسيد كه مانندش براى معاصران آن دو وجود ندارد . به همين سبب ، محقّقان صوفيّه گفته‌اند : شيخين حامل كمالات نبوّت بوده‌اند و امير حامل كمالات ولايت بوده است . از اين رو ، كارهايى همچون جهاد با كافران و نشر احكام شريعت و به سامان آوردن امور دين - كه كار پيامبران باشد - از شيخين ، بهتر و نيكوتر سرانجام يافت و آنچه بيشتر از حضرت امير روايت شده ، امورى است كه مربوط به اولياست ؛ مانند : آموزش طريقت و راهنمايى به احوال رهروان و مقامات ايشان و هشدار به فريبهاى نفس و تشويق به زهد در دنيا و مانند آن . خرد حكم مىكند از افعالى كه ويژهء ملكات نفسانى ( صفات نهادينه شده در آدمى ) خاصّى است ، به وجود آن ملكات نفسانى در فاعل آن افعال ، پى برده شود .

--> ( 1 ) . محمّد بن عيسى ترمذى ( 209 - 279 ) . از محدّثان بزرگ سنّى مذهب و صاحب « صحيح ترمذى » . ( الاعلام 6 / 322 ) ( مترجم )