4 . پيرمردى به سيماى اهل نجد . « 1 » آيا با بيعت اين افراد معدود ( كه در واقع ، افرادى هم نبوده‌اند ، بلكه دو فرد بوده‌اند ) معقول است كه وجوب اطاعت ابوبكر بر تمام امّت اسلامى در شرق و غرب عالم ثابت شود ؟ آيا حضرت على با ابوبكر بيعت كرد ؟ همان گونه كه اشاره شد ، برخى مىگويند : امير مؤمنان على عليه السلام با ابوبكر بيعت كرد . ما اين ادعا را از چهار محور پاسخ مىدهيم : نخست آن كه اين ادّعا بايد نقد و بررسى شود . دوم آن كه بيان شد كه بيعت ، يك نوع قرارداد و به اصطلاح يك امر انشايى است و حقيقت انشا - بنا بر مسلك تحقيق و آن چه كه نظر بزرگان ، بدان منتهى مىشود - عبارت از اعتبار و ابراز است . اگر بپذيريم امير مؤمنان على عليه السلام دست در دست ابوبكر ابن ابى قحافه گذاشته باشند ، ولى از كجا معلوم كه با اين دست در دست گذاشتن ، خلافت و لزوم اطاعت او را هم اعتبار كرده باشند ؟ اگر كسى بگويد : ظاهر حال هر بيعت كننده‌اى اين است كه با اين كار ، اعتبارى را كه روح بيعت به وجود آن است ، اظهار و ابراز مىكند ؛

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ طبرى : 3 / 206 - 201 ، البداية والنّهايه : 6 / 225 ، الكامل في التاريخ : 2 / 223