ايمان با گوشت و خونت آميخته شده آن سان كه با گوشت و خون من آميخته شده است . آرى ، از اصل خلقت چنين بود . به راستى آيا اين گونه فهميدن و معتقد شدن به جبر مىانجامد ؟ اين معنا وقتى است كه ما « اصالة الحقيقه » را اخذ كنيم كه حق در شما خاندان است . امّا اگر به مجاز اخذ كنيم مىشود : « والحق في اتّباعكم » يا « والحقّ في الاقتداء بكم » و درستى اين تفسير پرواضح است . آن گاه مىفرمايد : وَمِنْكُمْ وَالَيْكُمْ ؛ از شما و به سوى شماست . اهل بيت عليهم السلام چنين هستند . البته وقتى ما مىگوييم اهل بيت ، عنوان اهل بيت شامل خود پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله نيز هست - كه ما درباره آن در آيه تطهير بحث كرديم - كه هر جا حق باشد ، از شما و منتهى به شماست . به خطبه‌ها و كلمات امير مؤمنان على عليه السلام در نهج البلاغه مراجعه كنيد ، همه در توحيد ، نبوّت ، معاد و ديگر معارف است و ديگران همه شاگرد آن حضرت هستند . در تاريخ آمده است : روزى حجّاج به چهار تن از بزرگان علماى زمان خود از جمله حسن بصرى نامه نوشت كه نظرتان را در مسئله جبر و اختيار بنويسيد . يكى در بصره بود ، ديگرى در كوفه ، آن يكى در جاى ديگر و چهارمى در منطقه ديگر ، هر چهار تن به اين مسئله جواب دادند ، پاسخ هر يك از آن‌ها كلامى از اميرالمؤمنين عليه السلام بود . « 1 » بنابراين ، اگر منظور از حق خدا ، ايمان ، قرآن و معتقدات راستين باشد ، همه از

--> ( 1 ) . الهدايه : 19 و 20 ، الطرائف : 329 ، بحار الأنوار : 5 / 58 ، حديث 108