تفتازانى نيز چنين مىگويد : كلام ، دانش به عقايد دينى از روى دليل‌هاى يقينى است . . . هدفش : شيرين نمودن طعم ايمان به واسطه يقين است ، و نتيجهء آن : سعادت دنيا و نجات عقبا است . « 1 » فياض لاهيجى - شارح تجريد - هر دو تعريف را در كتاب شوارق الإلهام فى شرح تجريد الكلام خود آورده است . « 2 » پس هدفى كه علماى اسلام به خاطر آن علم كلام را تشكيل داده‌اند ، شناخت اصول دين از راه استدلال به عقل و نقل است تا فرزندان اين امّت به ريشه‌هايى كه عقايد ايشان بر آن بنا شده ، آگاهى پيدا كنند ، چرا كه تقليد در اصول دين از ديدگاه بيشتر علما - اگر نگوييم همهء علما - جايز نيست و همانا بر هر مكلفى چاره‌اى نيست مگر تحقيق در عقيده . پس اين اول هدفى است كه از تأسيس اين علم و تدوين و تأليفش در نظر گرفته شده است . اين علم از علوم ضرورى و لازم بر تك تك مردم است . چرا كه اين علم مسئول بيان مطالبى است كه بر هر مكلفى التزام اعتقادى به آن لازم است . همانطور كه علم فقه مسئولِ بيان امور جايز و يا غير جايز است ، از جهت عملى با وجودى كه تقليد در آن امور جايز است و هم‌چنين عهده‌دار بقاء شريعت در بُعد احكام فرعى است ، علم كلام نيز عهده‌دار حفظ ريشه‌ها و پايه‌هاى اعتقادى است . طبيعى است كه وقتى انسان دليل‌ها و براهين را به طور كامل فرا گيرد ، قدرت دفاع از معتقدات خود را پيدا مىكند و شبهاتى را كه مطرح مىشود به آسانى جواب مىدهد ، بلكه با قلم و زبانش ديگران را به عقيده خود دعوت مىكند و از اين بابت است كه علما اهميت بسيار زيادى به اين علم داده‌اند ، و تعداد كتاب‌هايى كه از مذاهب اسلامى مختلف در اين علم تأليف شده ، فراوان است .

--> ( 1 ) . شرح مقاصد : 1 / 5 . ( 2 ) . شوارق الإلهام : 5 .