ذكرى از آن مىشود ، ان شاء اللَّه . و پس از آنكه شواغل قلبيه را كم كرد ، بايد شواغل خارجيه را نيز به‌اندازهء ممكن كم كند ؛ و بيشتر آداب شرعيه شايد براى اين فايدت باشد ، مثل نهى از التفات به اطراف و لعب با دست و ريش و فَرقَعة الاصابع و مدافعهء بول و غائط و ريح و مدافعهء نوم و نظر كردن به نقش خاتم و مصحف و كتاب و گوش كردن به حرفهاى خارجى و حديث نفس و ديگر آداب مكروهه ؛ و مثل آداب مستحبهء كثيره كه براى حفظ حضور حضرت بارى جلت عظمته است . حتى آنكه شيخ سعيد ، شهيد ثانى - قدس اللَّه نفسه - در كتاب اسرار الصلاة مىفرمايند : « از براى شخص ضعيف ، كه فكرش به اندك چيزى كه چشمش مىبيند يا گوشش مىشنود متفرق مىشود ، علاج آن است كه چشمهاى خود را ببندد ، يا در خانهء تاريكى نماز بخواند ، يا آنكه مقابل خود چيزى نگذارد كه جلب نظر او را كند ، يا نزديك ديوارى بايستد كه چشم‌انداز نداشته باشد ؛ و احتراز كند از نماز بر شوارع و مواضع منقوشه و بر فرشهاى مزين ؛ و از اين جهت ، اهل عبادت در خانهء تنگ و تاريكى كه وسعت آن به قدرى بود كه انسان بتواند در آن نماز كند عبادت مىكردند ، تا آنكه همّ آنها اجمع باشد . » « 1 » انْتَهى كَلامُهُ زيدَ فى عُلُوِّ مَقامِه . و البته اينكه فرمودند بهتر آن است كه در بيت مظلم نماز كند در غير فرائض يوميه است ، كه در جماعت مسلمين خواندن از سنن مؤكده است . بلكه اگر انسان به وظايف و اسرار جماعت قيام كند ، رغم انف شيطان را به طورى مىكند كه در هيچ عبادتى نمىكند ؛ و در اجتماع مؤمنين و قلوب مجتمعهء آنها ، كه دست غيبى الهى با آن است ، فوايدى است روحى و معنوى كه در كمتر عملى اتفاق آن افتد ، با آنكه مصالح عمومى و اجتماعى در آن نيز ملحوظ است . بلكه براى اهل مناجات و اصحاب قلوب نماز در جماعت ، كه حفظ اعداد ركعات را نيز محول به غير مىكنند و يكسره دل را متوجه به حقّ و مناجات او مىكنند ، بهتر است . آرى ، در غير فرائض ، در خلوات و مواردى كه نفس اشتغالش كمتر

--> ( 1 ) - التّنبيهات العليّة على وظائف الصّلاة القلبيّة ، مطبوع در مجموعهء افادات شهيد ثانى ، ص 110 .