أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ . « 1 » كسى كه خشوع در نمازش نباشد ، از اهل ايمان و فلاح نيست ؛ و براى اهل تفكر و تدبر اين دو آيه كفايت مىكند . واى به حال آن كس كه حقّ تعالى در حقّ او بفرمايد واى بر او . چيزى را كه عظيم مطلق به اين عظمت و اهميت ذكر فرمايد ، معلوم است چه وحشت و ظلمت و نقمتى در دنبال دارد . وَ عَنِ النَّبِيّ ، صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ : اعْبُدِ اللَّه كَانَّكَ تَراهُ ، وَ انْ لَمْ تَكُنْ تَراهُ فَانَّهُ يَراك 11 ؛ و اين حديث شريف اشاره به دو مرتبهء كامله از حضور قلب است : يكى حضور قلب در تجلى ذاتى يا اسمايى ؛ و ديگر ، حضور قلب در تجلى فعلى به يك مرتبهء آن ، كه عابد خود را در محضر ربوبيت حاضر ببيند ؛ و البته در اين صورت ادب حضور و آداب مخاطبه با جناب ربوبى را فطرتاً به‌جا مىآورد . و عنه صلّى اللَّه عليه و آله : انَّ مِنَ الصّلاةِ لَما يُقْبَلُ نِصْفُها وَ ثُلْثُها وَ رُبْعُها وَ خُمْسُهَا الَى الْعُشْرِ ؛ وَ انَّ مِنْها لَما تُلَفُّ ، كَما يُلَفُّ الثَّوْبُ الْخَلَقُ ، فَيُضْرَبُ بِها وَجْهَ صاحِبِها ؛ وَ انْ ما لَكَ مِنْ صَلاتِكَ إلّا ما اقْبَلْتَ عَلَيْهِ بِقَلْبِك ؛ « 2 » و به اين مضمون روايات ديگر وارد است . « 3 » و از حضرت باقر العلوم عليه السلام منقول است كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمود : « وقتى كه بندهء مؤمن در نماز مىايستد ، خداى تعالى به او نظر مىافكند - يا فرمود كه خداى تعالى اقبال بر او مىكند - تا آنكه منصرف شود و رحمت بر او سايه افكند از بالاى سرش تا افق آسمان ، و ملائكه او را احاطه كنند از اطرافش تا آسمان ؛ و خداى تعالى ملكى را موكل او كند كه

--> ( 1 ) - « همانا رستگار شدند مؤمنان ؛ آنان كه در نمازشان خاشع‌اند . » ( مؤمنون / 1 و 2 ) ( 2 ) - « نمازى هست كه نصف آن پذيرفته مىشود و نمازى هست كه يك سوم يا يك چهارم يا يك پنجم . . . تا يك دهم آن قبول مىگردد . و نمازى است كه چون جامهء كهنه درهم پيچيده شده بر چهرهء به جاىآورنده‌اش زده مىشود . و همانا از نمازت براى تو ( نتيجه‌اى ) نيست جز آن مقدار كه در آن اقبال و حضور قلب داشته‌اى . » بحار الأنوار ، ج 81 ، ص 260 ، « كتاب الصّلاة » ، باب 38 ، حديث 59 . ( 3 ) - از آن جمله به بحار الانوار ، ج 81 ، ص 260 ، « كتاب الصّلاة » ، باب 38 ، ( آداب الصّلاة ) ، مراجعه شود .