موجودهاى خلقى را مشاهده مىنمايد ، چون غايب از آنها بود و تازه در جمع آنها حاضر مىشود لذا بر آنان سلام مىكند . و اگر نمازگزار همواره با موجودهاى خلقى بوده و حواس او متوجه مردم بود ، چگونه بر آنها سلام مىنمايد ؛ زيرا كسى كه در جمع ديگران هماره حاضر است ، به آنها سلام نمىكند . و اين نمازگزار بايد شرمنده شود ، چون با سلام خود رياكارانه به مردم نشان مىدهد كه من در نزد خدا بودم و تازه به جمع شما پيوستم . . . و سلام عارف براى انتقال از حالى به حال ديگر است : يك سلام بر منقول عنه ، و يك سلام بر منقول إليه . . . » « 1 » و از روايت عبد اللَّه بن فضل هاشمى از حضرت امام صادق ( ع ) استفاده مىشود كه سلام نشانهء ايمنى است ، هم از طرف سلام‌كننده و هم از طرف جواب‌دهنده . و همين نشانه در پايان نماز به منظور تحليل كلام آدمى ، كه با « تكبيرة الاحرام » حرام شده بود ، و به قصد در امان بودن نماز از چيزى كه او را تباه كند قرار داده شد . و « سلام » اسمى از اسماء خداست ، و از طرف نمازگزار بر دو فرشتهء موكل خدايى فرستاده مىشود . و الحمد للَّه رب العالمين . « 2 » قم ، دهم ماه مبارك 1410 17 فروردين 1369 عبد اللَّه جوادى آملى

--> ( 1 ) - الفتوحات المكية ، ج 1 ، ص 432 . ( 2 ) - وسائل ، « كتاب الصلاة » ، « ابواب التسليم » . باب 1 .