شريفهء « أَوْ أَدْنى » است ، كشف نتوان كرد . و آنچه ما در اين مقام اشاره اى به آن مىكنيم ، از وراء هفتاد هزار حجاب از نور و هفتاد هزار حجاب از ظلمت است كه به قلب ما بازماندگان از طريق اهل حق و حقيقت يكى از آنها كشف نشده . و با اين حال سستى و افسردگى و فتور و مردگى كه اكنون در آن واقعيم ، اميد خيرى هم نيست ؛ مگر حق تعالى از خزائن كريمانهء خود بذل رحمتى فرمايد و بسط عنايتى نمايد و نفخهء حياتى به قلوب مردهء ما دمد و بارقهء ملكوتيه اى به دل افسردهء ما بخشد ، تا در بقيهء عمر جبران ايام گذشته كنيم و از بعض اسرار نماز اهل نياز برخوردار شويم . بالجمله ، سجده نزد اهل معرفت و اصحاب قلوب ، چشم فروبستن از غير و رخت بربستن از جميع كثرات - حتى كثرت اسما و صفات - و فناى در حضرت ذات است . و در اين مقام نه از سمات عبوديّت خبرى است و نه از سلطان ربوبيت در قلوب اوليا اثرى ؛ و حق تعالى خود در وجود عبد قائم به امر است : فَهُوَ سَمْعُهُ وَ بَصَرُهُ بَلْ لا سَمْعَ وَ لا بَصَرَ وَ لا سَمَاعَ وَ لا بَصيرَةَ ؛ و الى ذلِكَ الْمَقامِ تَنْقَطِعُ الْإشَارَة . « 1 » و از براى آن ، به حسب احوال علماى باللَّه مقامات و مراتبى است كه به طريق كلّى و اجمال : يكى ، مقام ادراك اين مقام است علماً و فكراً ، به طريق تفكر و قدم برهان و علم . و اين مرتبهء اصحاب حجاب اعظم است كه علما و حكما هستند . دوم ، مقام ايمان ، و كمال آن اطمينان است . و اين مقام مؤمنين و ارباب يقين است . سوم ، مقام اهل شهود و اصحاب قلوب است كه به نور مشاهده ، فناى مطلق را مشاهده كنند و حضرت توحيد تام در قلب آنها تجلى كند . چهارم ، مقام اصحاب تحقق و كمل اوليا است كه متحقق به مقام

--> ( 1 ) - « پس او گوش او و چشم اوست ، بلكه نه گوشى هست نه چشمى ، نه شنيدنى و نه ديدنى . و به سوى اين مقام راه اشاره بسته است . »