بسمه تعالى - توجهى كه در دين مبين اسلام نسبت به حريّت انسان شده به اين نحو است كه از نظر شارع مقدس هر انسانى بالاصاله آزاد است و براى آزاد شدن عبد هم راههايى قرار داده شده از جمله اينكه اگر بعضى از عبد آزاد شد اين آزادى سرايت مىكند و تمام عبد آزاد مىشود ، و در بعضى از موارد هم عبد منعتق مىشود - يعنى قهرا آزاد مىشود - و علاوه بر آن ، آزاد كردن عبد مستحب است و در بعضى از موارد آزاد كردن از جهت كفاره ، واجب تعيينى يا تخييرى مىشود ، و اين امر با وجود عبد در بعضى موارد به جهت مصالحى كه در بين وجود دارد مثل گردش امور اجتماع منافاتى ندارد ، و اللّه العالم . 1951 - كشيدن كاريكاتور اشخاص در صورتى كه موجب اذيت و آزار آنها شود چه صورت دارد ؟ و اگر آن افراد راضى به كشيدن كاريكاتور خودشان باشند چگونه است ؟ بسمه تعالى - اهانت به مؤمن جايز نيست هر چند خود شخص راضى به اين كار باشد ، و اللّه العالم . 1952 - آيا جايز است مرد و زن در جهت تغيير جنسيت خود به جنس مخالف ( مرد به زن و بالعكس ) اقدام كنند ؟ حكم خنثى چطور ؟ بسمه تعالى - جايز نيست مگر در مورد خنثى كه شرعا جنسيت او ثابت شده و بخواهد خود را شبيه آن جنس بنمايد كه فى حدّ نفسه مانعى ندارد ، و اللّه العالم . 1953 - آيا شخص مىتواند به فروش يا اهداء عضوى از اعضاء خود مثل كليه و غيره به شخصى كه نياز مبرم دارد و جانش در معرض خطر است اقدام كند ؟ بسمه تعالى - اشكال دارد ، و اللّه العالم . 1954 - با پيوند سر يك انسان به تن انسان ديگرى ، آيا اين شخص پيوند شده همان شخص صاحب سر است و يا صاحب جسد ؟ و يا اينكه شخص ثالث است ؟ احكام محارم وارث آنها را مرقوم فرماييد ؟ بسمه تعالى - اين عمل جايز نيست ، و در صورتى كه چنين كارى انجام شد ، شخص پيوند شده همان صاحب جسد است ، و احكام محرميّت وارث به اعتبار شخص صاحب جسد مترتب مىشود ، و اللّه العالم .