از فوت من حقّ ارث نداشته باشى ، آيا اين نوع عملكرد شرعى است ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ شرط به نحو مزبور نافذ نيست ، و اگر چنين شرط كند كه وارث سهم خود را از ارث بعد از موت مورّث به ساير ورثه ببخشد ، اين شرط صحيح و نافذ است ، و الله العالم . ( 1850 ) شخصى زمينى را به مدت يك ماه به خيار فسخ خريد و ده روز پس از آن مُرد ، نامبرده فرزند ندارد ، ولى همسر دارد ؛ اگر معامله فسخ نشود ، همسر ارث نمىبرد ، آيا اين اجازه هست كه همسر خيار فسخ نمايد تا از پولى كه در دست فروشنده است ارث ببرد ؟ يا خيار فسخ به دست ورثهء ديگر است ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ زن از خيار فسخ ارث مىبرد ، ولى خيارى كه به ورثه منتقل شده ، حقّ واحد است ، و ورثه فقط در صورت توافق با هم ، مىتوانند فسخ كنند ، و الله العالم . ( 1851 ) آقايى زمين را به نام فرزندش قباله مىكند - به شرط اينكه وقتى كارهاى بانكى را انجام داد ، دوباره به پدر برگرداند - آنگاه وصيت مىكند اگر برگردانيد ، در بقيهء اموال هم ارث ببرد ، اگر برنگردانيد ، آن زمين حقّ ارث او باشد ؛ اصلاحات ارضى شد و زمين بدست ديگرى افتاد ، حال تكليف چيست ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ چنانچه پدر زمين مزبور را به پسر بخشيده و شرط كرد كه بعد به او برگرداند ، شرط مزبور باطل است و پسر از ماترك ميت ارث مىبرد ؛ و چنانچه به پسر نبخشيده و فقط به اسم او قباله كرده ، پسر مىبايست بعد از بر طرف شدن گرفتارى ، زمين را به قبالهء پدر برگرداند ؛ و اگر به خاطر كوتاهى در اين امر ، بعد از مرگ پدر ، زمين از دست او گرفته شد ، بقيهء ورّاث مىتوانند در ازاى حقّ الارث آنها كه در آن زمين از بين رفته ، سهم آن پسر را در اموال ديگر ميت به تقاص بردارند ؛ ولى اگر پسر كوتاهى نكرده ، او هم مثل بقيهء ورّاث مىتواند سهم خود را از ماترك ميت بردارد ، و الله العالم . ( 1852 ) دانشجويانى مسلمان براى تحصيل به خارج مىروند ، اينان با بعضى از كسانى كه