شد ، به اين معنى كه يك ميليون تومان گرفته و رأس المال قرار داده و در ازاى آن به بانك بدهكار است ، اين سرمايه هم بايد تخميس شود ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ چنانچه وام گرفته شده از بانك تماماً زايد بر مؤونهء سالتان باشد ، مثل اينكه عايد ديگرى كه وافى به مؤونهء سال باشد ، غير از طريق سرمايه قرار دادن آن وام داشته و داريد ، لازم است تمام مقدار وام را و لو به صورت سرمايه باشد تخميس كنيد ؛ و اگر بعض آن زايد مؤونهء سال باشد ، بايد آن مقدار بعض را تخميس كنيد ؛ و در هر صورت اگر از عايد هر سالى در همان سال قسط وام را به بانك بپردازيد ، خمس ندارد و از مؤونهء همان سال حساب مىشود ، و الله العالم . ( 876 ) ته‌مانده‌هاى مثل برنج ، روغن و جز اينها اگر سال بر آنها بگذرد ، آيا خمس دارد ؟ اگر اينها را از شهريه تهيه كرده باشد چطور ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ آنچه از جنس باقى مانده و بر آن سال گذشته ، خمس دارد ؛ و آنچه از عين سهم امام عليه السلام است و باقى مانده ، خمس ندارد ؛ و از شهريه و غير آن كه مشكوك است كه از سهم امام عليه السلام است يا غير آن ، چنانچه تا آخر سال باقى بماند ، خمس دارد ، و الله العالم . ( 877 ) زمينى كه خريدارى شده تا از محصول آن خود و خانواده بهره‌مند شوند ، آيا تخميس پول آن زمين لازم است ؟ اگر زمين ارتفاع قيمت داشته باشد ، در هنگام تخميس ، ارزش قبل يا بعد را بايد حساب نمود ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ چنانچه خود و عيال او از عين محصول زمين استفاده مىكنند ، اگر بر پول خريد آن سال نگذشته و زمين هم در همان سال محصول داد ، تخميس پول لازم نيست ؛ و تخميس مقدار گران شده قبل از فروش زمين هم لازم نيست ؛ و اگر زمين را به قيمت گرانتر از قيمت خريد فروخت ، آن زيادى چنانچه در مؤونهء سال صرف نشود ، بايد تخميس شود ؛ و اگر محصول زمين را مىفروشد و با آن معاش خود و عيالش را تأمين مىكند ، زمين مزبور سرمايه