« و او سربار مولايش باشد » . « وَلا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ ضَرّاً وَلا نَفْعاً وَلا يَمْلِكُونَ مَوْتاً وَلا حَياةً وَلا نُشُوراً » ؛ « 1 » « ( و حال آنكه آن بتان ) نه هيچ بر نفع و ضرر آنها قادرند و نه امر موت و حيات و بعثت آنها به دست ايشان است » . خالى از منافات نيست و هرچند با بياناتى بخواهند رفع تنافى نمايند كه با بشر بودن آنها سازگار باشد ، به اينكه لازم ذات افراد خاصى از بشر بگيرند كه فرد ما فوق باشند ، نه ما فوق انسان . بالاخره اين ذوات ، هرچند ممكن مىباشند ، بالذات داراى قدرت و اختيار شمرده مىشوند و در اين جهت ، نظير خدا محسوب مىشوند و با فقر و احتياج تام و تمام ممكن منافات دارد . بنابراين اگر بگوييم : خدا به انسان قدرت تصرّف در كاينات مىدهد ، يا ولايت به او عطا مىكند ، يا او را قادر بر تصرف در كاينات مىآفريند و يا ممكنات را فرمانبر او قرار مىدهد ، اولى و اقرب به معارف توحيدى و ابعد از شائبه شرك است ، تا اينكه گفته شود : خدا انسان را متصرّف در كاينات مىآفريند . 5 - غرض شما از ولايت بر جميع امور تشريعيه چيست ؟ اگر مقصود ولايت كليّه شرعى بر تمام امور و سرپرستى و زعامت و امارت و زمامدارى است كه آن جعلى و اعتبارى است . و اگر مقصود ولايت ذاتى حقيقى بر جميع امور و احكام و تشريعيات و جعل قوانين و نظامات باشد كه آن بر احدى غير از خدا نيست ، فقط چنان‌كه در معناى ولايت تشريعى - ان شاء اللَّه - خواهيم گفت ، بعضى موارد برحسب برخى روايات و طبق دومين احتمالى كه علامهء مجلسى قدس سره در معنى اين

--> ( 1 ) . سوره فرقان ، آيه 3 .