كلّى و عام ازلى الهى بر امور كاينات و خلق و رزق و غير اينها مىشود ، چنان‌كه شامل انواع پنج‌گانه ولايت تكوينى و غير ازلى عبد ، كه بنابر احتمال اوّل گفته شد ، نيز مىشود . و از اين بيانات معلوم شد كه : " تكوين " ؛ چه صفت ولايت باشد يا مانند صفت ، به حال متعلّق موصوف تفاوتى نمىكند ، جز آنكه در صورت دوم شامل ولايت ذاتى ازلى الهى نيز مىشود ؛ ولى در صورت اوّل شامل ولايت الهى - كه ازلى و غير حادث است - نمىشود . و نيز از مجموع اين توضيحات معلوم شد كه ولايت تكوينى شخص بر نفس خود و آنچه مسخّر هر انسان است - خواه تكوين صفت ولايت باشد ، يا صفت به حال متعلق موصوف - محل نزاع و بحث نبوده ؛ بلكه مورد اتفاق است ، چنان‌كه ولايت ازلى الهى بر تكوين اشيا و تصرّف در امور تكوينى و امر خلق و رزق و تدبير امور و غير اينها نيز مورد اتّفاق بوده و در آن بحثى نيست . و نوع دوم از انواع پنج‌گانه‌اى كه در ضمن بيان احتمال اينكه « تكوين » صفت ولايت باشد ، به آن اشاره شد ، اگرچه ممكن است توهم خلافى در آن شده باشد و بلكه بعضى از جهّال و غُلات به آن قائل شده باشند كه اين قابل توجّه نبوده و آن را نمىتوان بين علما و اهل تحقيق محلّ اختلاف دانست . و حق در آن همان است كه در ضمن بيان آن و مطلب دوم از مطالب مقدّمه بررسى شد ، كه چنان ولايتى براى احدى از خلق جايز نيست . و در نوع چهارم نيز با صراحتى كه قرآن مجيد در مورد « مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتابِ » دارد ، مجال انكار نيست ، چنان‌كه در مورد آدم - على نبينا و آله و عليه السلام - نيز فرموده است :