ثواب و عِقاب الهى بر اساس استحقاق و يا حدّاقل تفاوت بين مخلصين و غيرمخلصين جريان يابد . 4 . پنهان ماندن فوايد بعضى از اعمال و برنامه‌هايى كه شرع دستور داده است نيز براى اين است كه تعبّد و تسليم در مردم قوّت بگيرد و آنان چنان شوند كه اين آيهء كريمه دستور مىدهد : « فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤمِنونَ حَتّى يُحَكِّموكَ فيما شَجَرَ بَينَهُم ثُمَّ لا يَجِدوا فى أَنفُسِهِم حَرَجاً مِمّا قَضَيتَ وَ يُسَلِّموا تَسليماً » « 1 » ؛ آن‌گونه شوند كه خدا و رسول و جِهاد در راه خدا را از پدر و مادر ، و فرزند و همسر ، و مال و خانه و تجارت دوست‌تر بدارند چنان كه از آيهء كريمهء « قُل إِن كانَ ءاباؤُكُم وَ أَبناؤُكُم وَ أَزواجُكُم . . . » « 2 » استفاده مىگردد . 5 . احكام شرع ( مستحبّ و مكروه ، و واجب و حرام ) بر اساس جلب و حفظ مصالح و دفع مفاسد است و هرچند ما به فلسفه و فوايد بسيارى از احكام و تشريعيّات نرسيم امّا اين اصل محفوظ است كه احكام بر اين اساس استوارند و در شرع ، حكمى كه فلسفه و فايدهء آن ثابت نشود وجود ندارد ، و در قسمتى از اعمال عبادى و تفصيلات آنها اگر هم فرض شود كه بالذّات مصلحت ندارند امّا بالعَرَض و براى اينكه چنان حكمى بيشتر محقَّق جنبهء تعبّد و تسليم است - كه خود آن مصلحتى بزرگ محسوب مىشود - آن احكام بايد به آن صورت باشند و متعلّق آنها امورى باشند كه راه بردن به فلسفه و مصلحت ذاتى آنها دشوار و بلكه به صورت تفويت منافع و تضييع مال باشد ، امّا چون جان و روح دين تعبّد است ، مصلحت

--> ( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 65 . ( 2 ) . توبه ( 9 ) آيهء 24 .