هدايت يافتن و اينكه در آيات آن تأمّل كنند ) ، و خلق نفرمود آسمانها و زمين و آنچه را ما بين آنهاست از روى باطل . « اين [ كه خدا جهان را به‌باطل آفريده باشد ] گمان كسانى است كه كافر شدند . پس واى بر كافران از آتش ! » مخفى نمانَد كه در نهج‌البلاغه ضمنِ وعد و وعيد و تحذير از عصيان و مواعظ و غيرها ، بيانات بسيارى از امام عليه السلام آمده است كه همه دلالت بر عدل خدا و تنزّه او از ظلم و قبيح و خُلف وعده و ساير قبايح دارند . در پايان ، تذكّر اين نكته نيز لازم است كه يكى از معانى عدل الهى اين است كه خداوند جهان را بر پايهء حق و عدل آفريده و همه چيز را متناسب و متعادل قرار داده و به هر چيز آنچه را لازم بوده و نياز به آن داشته ، به مقدار لازم - نه بيشتر و نه كمتر - عطا فرموده است ، چنان كه هرچه بشر بيشتر كاوشگرى مىكند به توازن و تعادلى كه در عالم برقرار است بيشتر آگاه مىشود ، به طورى كه آگاهيهاى او از تناسب و تعادل و روابط معتدل كائنات با يكديگر و نظامات حاكم بر آن ، رشته‌هاى مهمّى از علوم را تشكيل داده است ، و شايد يكى از معانى آفرينش انسان در « احسن تقويم » كه در قرآن مجيد مىفرمايد : « لَقَد خَلَقنَا الإِنسانَ فى أَحسَنِ تَقويمٍ » « 1 » همين باشد ، چنان كه يكى از وجوه « احسنُ الخالقين » بودن خداوند متعال نيز همين است كه به انسان كه او را از « سلالهء طين » و « ماءِ معين » آفريد ، هرچه را لازم داشت عطا فرمود . اين موضوع بسيار دامنه‌دار است و بحث از آن اگرچه در ضمن چند مجلّد كتاب هم باشد ، سزاوار است و موجب تقويت معرفت و بينش مىشود ، امّا به ملاحظهء اينكه حقّ بيان آن در مثل اين كتاب

--> ( 1 ) . تين ( 95 ) آيهء 4 .