بنابراين در اينجا چند مطلب را مورد بحث قرار مىدهيم كه عبارتند از : توحيد ذاتى ، توحيد صفاتى و افعالى ، بساطت ذات بارى و نفى تركيب و مفهوم عبادت و پرستش خدا . مطلب اوّل : توحيد ذاتى به عنوان مقدّمه بايد گفت كه اقامهء برهان بر تعدّد واجب‌الوجود ، ممكن نيست ، چنان كه خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد : « وَ مَن يَدعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا بُرهانَ لَهُ بِه » « 1 » ، و وحدت ذاتى به معناى امتناع و عدم امكان شبيه و نظير ، فقط براى ذات بارىتعالى و مبدأ كلّ ممكنات كه شبيه و نظير ندارد و « لَيسَ كَمِثلِه شَىءٌ » « 2 » است ، ثابت مىباشد و براى غير او از آنچه اهل كفر و شرك و الحاد مىپرستند ، قابل طرح نيست ، چون امكان شبيه و نظير و مثل براى هر ممكن‌الوجودى بديهى است . مرحلهء سوم در اين بحث اين است كه عدم تعدّد ذات حق برهانى است و وحدانيّت و يكتايى و بىشبيه و نظير بودن او به دليل عقلى ثابت است . « 3 » يكى از ادلّه‌اى كه بر وحدت ذات واجب‌الوجود و مبدأ عالم اقامه شده اين است كه لازمهء دو چيز بودن دو شىءِ همانند و متماثل ، مركّب بودن هر يك از آن دو چيز از مابه‌الامتياز و مابه‌الاشتراك است ، والّا اگر

--> ( 1 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 117 . ( 2 ) . شورى ( 42 ) آيهء 11 . ( 3 ) . بعد از نگارش اين كتاب ، كتاب لمعات الهيّهء ملّا عبداللَّه زنوزى حكيم رحمه الله به دستم رسيد . در اين كتاب كه به زبان فارسى نوشته شده در فصل ششم ( ص 122 - 195 ) در مورد اثبات توحيد واجب‌الوجود بالذّات و لا شريك له فى وجود ، يازده برهان عقلى و فلسفى اقامه شده است .