الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني

80

شرح حديث عرض دين حضرت عبد العظيم حسنى (ع) (فارسى)

مخفى نماند كه صفاتى كه حضرت عبدالعظيم در مقام عرض دين در اين چند مورد بيان داشته است برخى ، از صفات سلبيه است و بعضى ، از صفات ثبوتيه فعليه است كه البته مصدر آن صفت ثبوتيه‌ى ذاتيه است ؛ زيرا همه‌ى صفات فعليه برگشتشان به صفت علم و قدرت است و دلالت بر صدور فعل و ظهور خارجى قدرت دارند . مطلبى كه قابل توجه اين است كه در اينجا مسائل متعدد ديگرى نيز در ارتباط با عرض عقايد وجود دارد كه حضرت عبدالعظيم حسنى آنها را بيان نكرده است ؛ مانند عقيده به علم و قدرت خدا و مسئله‌ى كلام و اراده كه ظاهراً به وضوح واگذاشته است . علاوه بر اينكه از همين جمله ها به التزام استفاده مىشود ، نه اين كه از بيان آن غفلت شده باشد . و ممكن است مقصود ، بيان عقايدى بوده كه بين شيعه و ساير فِرق به خصوص اشاعره مورد اختلاف بوده است و غرض ، بيان عقيده‌ى حق در اين مسائل مختلف فيه بوده است كه در بعضى جمله ها نظر بر همين بوده است . و نكته جالب اين است كه اين توصيفاتى كه از خداوند متعال شده است يا از صفات ثبوتيه فعليه است و يا از صفات سلبيه كه از ذات سلب مىشود و ذات بارى تعالى از آن منزّه است فقط از جمله‌ى « خارج عن الابطال » اثبات صفات ثبوتيه ذاتيه استفاده مىشود . اما از كُنْه و حقيقت اين صفات كه مثل ذات ، منزّه از ادراك است سخنى به ميان نيامده ؛ زيرا سخن گفتن از آن ممنوع و منهى عنه است .