الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني

55

شرح حديث عرض دين حضرت عبد العظيم حسنى (ع) (فارسى)

و هيچ گونه ضعفى در آن نيست كه شاهد بر وضع و جعل حديث باشد ، حديث از جهت سند و متن ، معتبر و مورد اعتماد است . نكته‌ى روايى نكته‌ى قابل ذكر اين است كه به نظر حقير ، رواياتى كه بعض رجال اسنادِ آن در كتاب‌هاى رجال متداول ، كه به ذكر رجال اسناد مثل كافى ، من لا يحضره الفقيه و تهذيبين اختصاص دارد ، ديده نمى شود ، اگر اين روايات در كتاب‌هايى مثل كتب مؤلفين اين كتاب‌ها يا هم‌طراز آن و مقاربين زمان آنها يا قبل از آنها باشد و متون و مضمون آنها مشتمل بر مطالب ضعيف و مستغرب نباشد و به خصوص اگر روايات ديگر متضمن مدلول آنها باشد ، اين روايات قابل اعتماد است و ظاهر روايت اين بزرگان ، دليل بر اعتماد آنها به آن روايت است . اما اگر قرينه اى در بين باشد كه مؤلف در مقام جمع مطلق اخبار بوده و بر آن اعتماد نداشته است ، نقل روايت با جهالت راوى ، موجب اعتماد بر آن نمى شود . بنابراين كتاب‌هايى مثل توحيد صدوق ، كمال الدين ، غيبت شيخ طوسى و غيبت نعمانى را نمى توان بدون اينكه قدح ظاهر و ثابتى در سند يا متن آن ديده شود بى اعتبار شمرد و معتبر بودن آن را در نزد مؤلف ناديده گرفت ، و به صرف اينكه يك يا چند تن از روات آن مجهول اند به آن اعتنا نكرد ؛ در حالى كه سيره‌ى عقلا ، بر اعتنا به اخبار مرسله‌ى تاريخى است و همين كه شواهد ثابته ، مضمون آن را ردّ ننمايد يا شواهد بر مضمون آنها دلالت كند به آن اخذ مى نمايند . به هر حال با توجه به روايات بسيار ديگر ، مضمون اين روايات