و ترتيب عوالم در خيال خودمان با ترازويى كه خيالات خود را در آن مى سنجيم و خود آن ترازو هم خيالى است ، همه چيز را بسنجيم . بر حسب دلالت قرآن و احاديث ، معراج حضرت ختمى مرتبت صلىالله عليه وآله جسمانى بوده و همه‌ى آن حقايقى كه بر آن حضرت منكشف شده ، بر همين شخص متجسّم به آن جسم شريف بوده است . ما مقصود اين فاضل را نفهميديم . اگر مى خواهد بگويد روح يا عقل آن حضرت با بقاى در اين جسد عنصرى به عالم ارواح و عقول عروج كرد ، اين نياز به سير جسم تا منتهى اليه عالم اجسام ندارد و اگر مقصود اين است كه روح آن حضرت اين بدن عنصرى را خلع كرد و به عوالم ديگر شتافت ، آن هم اول به منتهى اليه عالم ارواح و پس از آن ، عقل آن حضرت به عالم عقول عروج كرد ، از آيات و احاديث معراج اين حرف‌ها فهميده نمى شود مگر با تأويل و توجيه و اصلًا وجود عوالمى ماوراى عالم اجسام به معنايى كه بر ملائكه « اولى اجنحة » قابل اطلاق باشد مورد حرف است و به طور كلى اين حضرات براى كاينات برنامه ريزى كرده و عالم ارواح و عقول ساخته اند و معراج و حقايق ديگر را بر آن ساخته هاى خودشان تطبيق و تأويل مى نمايند ، كه اگر بگوييم مصداق ( انْ هِي الّا اسْماءٌ سَمَّيتُمُوها انْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أنْزَلَ اللّهُ بِها مِنْ سُلْطان ) « 1 » هستند ، گزاف گويى نكرده ايم ، زيرا مؤيدى از شرع بر گفته هاى خود ندارند .

--> ( 1 ) . سوره‌ى نجم ، آيه‌ى 23 .